Deze winter organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap weer een aantal cursussen over wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van allerlei dieren. Het instituut heeft als missie om wetenschappelijke kennis over te dragen over het innerlijke leven van dieren aan iedereen die daar meer over wil weten. De cursussen worden zowel fysiek in Amsterdam gegeven als in een online versie aangeboden. Dr. Esteban Rivas is de docent. Hij is psycholoog en filosoof en promoveerde op een onderzoek in de Verenigde Staten met chimpansees die gebaren hadden geleerd om met mensen te communiceren. Een specifieke vooropleiding is niet vereist voor het volgen van de cursussen. Voor mensen met een inkomen rond het sociale minimum is er een speciaal tarief met korting. Hieronder vindt U het programma aan cursussen voor de winter van 2026. Begin het nieuwe jaar goed met nieuwe kennis over dieren!

Honden en katten

Over de intelligentie van honden worden al meer dan 30 jaar erg veel leuke en boeiende experimenten uitgevoerd aan universiteiten over de hele wereld. De studie naar de intelligentie van katten is pas veel later op gang gekomen en daar zien we pas de afgelopen 5 jaar een toename aan onderzoek. Honden en katten blijken een uitstekende sociale intelligentie of cognitie te hebben: ze begrijpen de communicatie van mensen, kunnen leren door een ander te observeren, en snappen zelfs een deel van de woorden die mensen tegen hen spreken. Bij honden is ook vastgesteld dat ze ook een heel goed idee hebben van de mentale toestanden van een ander: bij verboden voer houden ze heel secuur rekening met de zichtbaar- en hoorbaarheid van hun gedrag als ze stiekem het voer willen opeten. Daarnaast zullen we kijken naar de fysieke intelligentie van honden en katten: wat snappen ze van voorwerpen, natuurkundige wetten en causale verbanden op het gebied van de fysieke wereld? En ook niet onbelangrijk: snappen ze iets van de gevoelens van een ander en gedragen ze zich soms empatisch: troosten ze een ander die verdriet heeft en helpen ze iemand die in nood is?

De cursus “Slimme katten! De intelligentie van katten” wordt in Amsterdamop zaterdag 31 januari 2026 gehouden. Klik hier voor meer informatie over deze cursus. De online versie vindt plaats op dinsdag 3 februari. Klik hier voor informatie over de online cursus.

De cursus “Slimme honden! De intelligentie van honden” wordt in Amsterdam op zaterdag 28 februari 2026 georganiseerd. Klik hier voor meer informatie. De online versie van deze cursus vindt in twee delen plaats, op dinsdag 3 en donderdag 5 maart. Klik hier voor informatie over de online cursus.

Boerderijdieren

Een andere groep dieren waar het instituut veel aandacht aan geeft zijn de als boerderijdieren bekend staande dieren: kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten. Deze dieren werden lang door de wetenschap genegeerd als door domesticatie dom geworden dieren. Inmiddels is dat beeld behoorlijk bijgetrokken en vinden er steeds meer studies plaats naar de uitgebreide intelligentie en het rijke gevoelsleven van deze bijzondere dieren. Zo zullen we de vroege cognitie van kippenkuikens behandelen, waaronder hun vermogen om met 4 dagen oud al te kunnen rekenen. We kijken naar paarden en hanen die zichzelf in een spiegel herkennen. De communicatie van deze dieren wordt besproken en hun goede sociale intelligentie. Ook wordt hun gevoelsleven besproken: wat voor gevoelens en emoties zien we bij boerderijdieren? Kunnen ze verdriet hebben en depressief worden? Speels, geil en verliefd? En zijn ook deze dieren empatisch: Zijn hennen bezorgd om het welzijn van hun kuikens en doen varkens de deur open voor groepsgenoten die vastzitten? 

De cursus “Onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren” wordt in Amsterdam op zaterdag 21 februari 2026 georganiseerd. Klik hier voor informatie. De online versie van deze cursus zal in twee delen plaatsvinden op dinsdag 24 en donderdag 26 februari. Klik hier voor info over de online cursus.

Het gevoelsleven van dieren

Er wordt ook een aparte cursus helemaal over het gevoelsleven van alle dieren georganiseerd. Lange tijd was het een volledig taboe binnen de wetenschap om vragen te stellen over de beleving en gevoelswereld van andere dieren dan mensen. Gelukkig is ook de wetenschap aan verandering onderhevig en zien we in de afgelopen decennia juist steeds meer onderzoek plaatsvinden naar het innerlijke leven van dieren. Tijdens deze cursus zullen we dan ook kort ingaan op de geschiedenis van dit onderwerp en behandelen we goede argumenten voor het bestaan van een uitgebreid gevoelsleven bij dieren. Er zal een inleiding worden gegeven in de affectieve neurowetenschap: de studie van hersenstructuren en hersenstoffen die met gevoelens en emoties te maken hebben. Daaruit zal blijken dat alle gewervelde dieren vergelijkbare structuren en stoffen met elkaar delen, die aangeven dat dieren allerlei soorten gevoelens en emoties hebben. Vervolgens gaan we in op het uitgebreide scala aan emoties die we bij dieren zien: Welke dieren zijn speels? Wat zijn de spelregels die hondachtigen in acht nemen? Kunnen dieren lachen, hebben ze humor? Welke dieren vertonen empathisch gedrag? Alleen mensapen, olifanten en dolfijnen, of zijn er ook voorbeelden van empathie bij knaagdieren en vogels? En wat zien we bij dieren aan rouw? Wat voor rouwgedrag zien we bij dieren in het nieuwe onderzoeksveld van de vergelijkende thanatologie? En wat is er bekend bij dieren over trauma’s, jaloezie, trots, dankbaarheid en wraak? En wat te denken van veranderde bewustzijnstoestanden: kunnen dieren dromen en raken ze net als mensen onder invloed van substanties als alcohol en drugs? 

De cursus “Wetenschappelijk onderzoek naar het gevoelsleven van dieren” wordt op Valentijnsdag, zaterdag 14 februari in Amsterdam gehouden. Klik hier voor meer informatie. De online versie van deze cursus vindt plaats in twee delen, op dinsdag 17 en donderdag 19 februari. Klik hier voor meer informatie.

Tot ziens deze winter!