Begin juni wordt de cursus “Onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren” ook in een online versie georganiseerd. Deze zal worden gehouden in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten op dinsdag 9 juni en donderdag 11 juni 2026. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus zal worden gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas en is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten.
Beschrijving cursus:
Boerderijdieren: Kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten zijn dieren waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is en waarover pas de afgelopen jaren nieuw wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. Voor de meeste mensen zijn al deze dieren behoorlijk onbekend en heeft men vaak geen idee dat ze individuen zijn met een behoorlijke intelligentie en een boeiend gevoelsleven. Vaak ‘ontmoeten’ mensen deze dieren alleen als ze op hun etensbord liggen. Ook voor wetenschappers waren deze dieren lange tijd niet interessant, omdat men dacht dat ze als gedomesticeerde dieren maar een heel beperkte intelligentie of cognitie zouden hebben en een oninteressant gevoelsleven. De laatste jaren zien we echter een grote toename aan onderzoek van deze dieren, met soms verrassende resultaten. Zo kunnen al deze dieren een ander als specifiek individu goed herkennen. Kippenkuikens blijken een behoorlijke aangeboren kennis te hebben als ze nog maar pas uit het ei zijn gekropen: ze hebben een voorkeur om bij voorwerpen te zijn die lijken op gezichten en die zich op een biologische manier voortbewegen, ze blijken in staat te zijn om te tellen en zelfs te rekenen en begrijpen fysieke eigenschappen als de hoogte of breedte van een voorwerp. Varkens, paarden en geiten blijken net als honden en katten een goed begrip te hebben van de communicatie van mensen en letten goed op de aandacht van de mens wanneer ze bijvoorbeeld diens hulp willen inroepen. Paarden en hanen kunnen zichzelf in een spiegel herkennen. Schapen, koeien en paarden kunnen goed verschillende gezichten van elkaar onderscheiden, waarvan men lang dacht dat dat een uniek menselijk vermogen was. En kortgeleden verscheen er een studie over koe Veronika uit Oostenrijk die een borstel als een geschikt werktuig kan gebruiken. Paarden en geiten zijn in staat om de emoties in verschillende menselijke gezichtsuitdrukkingen te begrijpen. Hennen blijken bezorgd om het welzijn van hun kuikens. Wilde zwijnen bevrijden hun soortgenoten als die opgesloten zitten in een val. En gedomesticeerde varkens doen een deur open voor een groepsgenoot als deze vast zit. Tijdens deze cursus krijgt U dus een nadere kennismaking met deze dieren doordat we de uitkomsten zullen behandelen van wetenschappelijk onderzoek naar hun intelligentie en gevoelsleven. Het zal in deze cursus niet gaan om onderzoek naar het welzijn van deze dieren die vaak worden ingezet als productiedieren, of om studies die proberen het welzijn van deze dieren in de veeteelt te verbeteren. De focus van de cursus zal meer fundamenteel zijn en liggen op de aard van al deze dieren als denkende en voelende wezens, zodat U een beter beeld krijgt van deze meer onbekende dieren. Al deze dieren worden vaak “productiedieren” of “landbouwhuisdieren” genoemd, omdat mensen ze houden voor de productie van dierlijke producten. Tijdens deze cursus krijgt U een heel ander beeld van deze dieren, doordat we in zullen gaan op hun innerlijke leven: hun intelligentie, hun gevoelens en hun emoties.
Deel 1. Dinsdag 9 juni 2026.
Onderwerpen: Oorsprong. Sociaal leven in het wild. Domesticatie. Basale cognitie: object permanentie. Categorisatie en relationeel denken. Numerieke vermogens. Lange termijn geheugen. Ruimtelijke cognitie. Fysieke cognitie. Communicatie en taalonderzoek. Zelfbewustzijn. Anticipatie en zelfbeheersing. Herkenning van individuen. Gezichtsherkenning.
Omschrijving: We beginnen met een overzicht van de oorsprong en het sociale leven van deze dieren in het wild (groepsleven, dominantie, activiteitsgebied) en hun domesticatie door mensen. Welke leeftijd hebben de oudst bekende individuen van deze diersoorten bereikt? Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens, zoals object-permanentie, categorisatie en concepten als “groter/kleiner.” Wat voor numerieke vaardigheden hebben deze dieren, kunnen ze tellen? Hoe goed is hun lange termijn geheugen? Waaruit bestaat de ruimtelijke en fysieke cognitie van deze dieren? Kunnen ze goed navigeren in de ruimte en de route naar voedsel in een doolhof leren en op lange termijn goed onthouden? Snappen ze puzzeldozen? Kunnen varkens computerspelletjes spelen? Kunnen zwijnen en koeien voorwerpen als werktuigen gebruiken? Waaruit bestaat het vocale communicatieve repertoire van kippen? We behandelen de 25 tot 30 verschillende roepen die bij hen zijn vastgesteld. Ook zullen we ingaan op nieuw onderzoek naar de taal van koeien. Kunnen varkens gebaren begrijpen waarmee mensen voorwerpen aangeven? Wat is er bekend over zelfbewustzijn bij deze dieren? Begrijpen varkens de werking van een spiegel? Kunnen paarden en hanen zichzelf herkennen in een spiegel? Anticiperen kippen en varkens op de toekomst? Zijn ze in staat tot zelfbeheersing, door niet meteen op voer af te gaan? Hoe herkennen al deze dieren elkaar als individu? Herkennen ze ook bekende mensen? Begint de herkenning van moeder en kind bij deze dieren al vroeg? Kunnen deze dieren gezichten van verschillende soortgenoten en mensen onderscheiden?
Deel 2. Donderdag 11 juni 2026.
Onderwerpen: Sociaal leren en imitatie. Begrip van de geest van een ander: Theory of Mind. Bedrog. Het gevoelsleven: Affectieve neurowetenschap. Angst. Lust en sexleven. Ouderlijke zorg en affectie of liefde. Rouw. Speelsheid. Cognitieve bias. Herkenning emotie in gezichtsuitdrukkingen. Emotionele besmetting. Empathie. Veranderde bewustzijnstoestanden.
Omschrijving: Wat zijn de vermogens van boerderijdieren op het gebied van sociaal leren en imitatie? Kunnen ze iets leren door een soortgenoot of een mens te observeren? Hebben deze dieren ook een idee van de ander als een geestelijk wezen: begrijpen ze iets van de intenties en aandacht van een ander? Begrijpen deze dieren onze menselijke communicatieve signalen zoals wijzen? En hoe maken deze dieren zelf aan mensen duidelijk wat ze willen? Snappen ondergeschikte geiten wat een dominante geit kan zien? Gebruiken hanen de voedselroep soms bedrieglijk? Letten ondergeschikte hanen er bij het hofmaken op of de dominante haan aanwezig is en proberen ze een hen dan op een stille manier te verleiden?
Welke gevoelens en emoties hebben deze dieren? Hoe ziet hun sexleven eruit? En als we naar deze dieren in het wild kijken, wat voor ouderlijke zorg zien we dan bij ouderdieren voor hun kinderen? Hoe lang blijven kinderen bij hun ouders? Wat voor psychische effecten heeft de scheiding van moeder en kind in de veeteelt? Hebben deze dieren voorkeuren voor sommige soortgenoten en mogen we dus van vriendschap en affectie spreken bij deze dieren? Vertonen ze ook rouwgedrag bij het overlijden van een dierbare? Waaruit bestaat de speelsheid van deze dieren? Worden ze optimistisch of pessimistisch na een positieve of negatieve emotionele ervaring en hebben ze net als mensen dan een cognitieve bias? Kunnen paarden, schapen en geiten de emotie in de gezichtsuitdrukkingen van soortgenoten en mensen lezen? En zien we bij deze dieren ook vormen van emotionele besmetting en zelfs empathisch gedrag? Zijn schapen, varkens en paarden ook onderhevig aan besmettelijk geeuwen? Bestaat er verzoening en troost bij deze dieren? Zijn hennen betrokken bij het welzijn van hun kuikens? Helpen deze dieren elkaar als ze in nood zijn en bijvoorbeeld vast zitten in een hok of aangevallen worden door een roofdier? En dromen deze dieren en kunnen ze onder invloed raken van drugs en alcohol?
Voor wie? De cursus is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren: kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname. Tenslotte is er geen voorwaarde om vegetariër of veganist te zijn om deel te kunnen nemen aan deze cursus, iedereen is van harte welkom.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 120 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de volledige cursus.
Data en tijden. De cursus bestaat uit 2 Zoom bijeenkomsten op de volgende 3 data: dinsdag 9 juni en donderdag 11 juni 2026. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur.
Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.
Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.
Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschillen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de fysieke versie van deze cursus, die op zaterdag 6 juni 2026 zal worden georganiseerd in Amsterdam.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met kippen, varkens, runderen, paarden, geiten, schapen of andere dieren; boeren en medewerkers van de veehouderij; medewerkers van opvangcentra en kinderboerderijen; medewerkers van de Dierenbescherming en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; dierenartsen en paraveterinairen; studenten Diergezondheid en Management en andere studierichtingen; docenten diergedrag hogescholen en universiteiten; dierengedragstherapeuten en paardencoachen; omnivoren, vegetariërs en veganisten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Was weer een bijzonder leerzame cursus! Een cursus die in mijn optiek voor iedereen interessant is. Dank!”
“Het was zeer de moeite waard: een aanrader!”
“Bedankt voor de inspirerende cursus en ik verheug me weer op een volgende cursus.”
“Wederom een boeiende cursus met een hele leuke gezellige presentator! Top!”
Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap 