In februari wordt de cursus “Wetenschappelijk onderzoek naar het gevoelsleven van dieren” ook in een online versie georganiseerd. Deze zal plaatsvinden in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten op dinsdag 17 februari en donderdag 19 februari 2026. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus zal worden gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas en is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de gevoelens en emoties van dieren.

Beschrijving cursus:

Wat voor gevoelens en emoties hebben andere dieren dan mensen? Kúnnen ze eigenlijk wel iets voelen en ervaren, hebben ze een bewustzijn? Dit boeiende vraagstuk staat al lange tijd in de belangstelling van wetenschappers en filosofen. Tijdens deze cursus gaat Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen bewustzijn hebben, dat wil zeggen het vermogen om positieve en negatieve dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Zelfs in de huidige tijd zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van veronderstelde afwezigheid van “hogere” cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat we met andere dieren veel hersenstructuren en neurochemische stoffen voor dezelfde emotionele systemen delen, zoals angst, woede, sexuele lust, ouderlijke zorg en affectie, verdriet en speelsheid. En welke rol speelt het hormoon oxytocine bij het sociale gedrag van dieren? Rivas zal ook zijn eigen onderzoek behandelen naar het gebruik van emotie-gebaren door grote mensapen, die deze naaste verwanten van mensen werden aangeleerd in het kader van taalonderzoek. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van dieren. Wat voor gevoelens en emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? En zien we bij dieren ook gevoelens als trots, schaamte of wraak? Klopt de stelling van wijlen primatoloog Frans de Waal dat er geen uniek menselijke emoties bestaan? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Wat voor gedragingen zien we bij dieren in reactie op het overlijden van een dierbare en lijkt dat op het gedrag wat we bij mensen rouwgedrag noemen? Waaruit bestaat de speelsheid van dieren en wat zijn de spelregels die hondachtigen betrachten in het spelen met elkaar? En zijn zelfs hommels speels? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? Hebben dieren ook een empathisch gevoel voor de ander? We zullen ingaan op emotionele besmetting en de vele recente studies naar besmettelijk geeuwen tussen dieren onderling. Ook kijken we naar verzoening: het sluiten van vrede na een conflict door middel van vriendelijke gedragingen. Welke dieren troosten een ander die verdrietig is? En bij welke dieren zien we vormen van gerichte hulp aan een ander in nood? Tot slot zullen we ingaan op veranderde bewustzijnstoestanden: Dromen andere dieren dan mensen ook? En kunnen ze op een vergelijkbare wijze onder invloed raken door psychofarmaca en drugs?

Deel 1. Dinsdag 17 februari 2026. 

Onderwerpen: Behandeling van het onderzoek van Rivas naar aangeleerde emotie-gebaren bij chimpansees en gorilla’s in het taalonderzoek. Definitie en kenmerken van (ervarings)bewustzijn. Het analogie postulaat. Geschiedenis van het denken van mensen over bewustzijn bij andere dieren. De New York Verklaring over dierlijk bewustzijn. Antropomorfisme, antroponegatie en antropofobie. Gevoelens, emoties en hersenen: Inleiding tot de affectieve neurowetenschap. Zintuiglijke en homeostatische gevoelens. Emotionele systemen. Neurochemie, hormonen en emoties.

Deel 2. Donderdag 19 februari 2026.

Onderwerpen: Empathie bij dieren: emotionele besmetting, gerichte hulp, verzoening en troost. Vergelijkende thanatologie: Onderzoek naar rouwgedrag bij dieren. Speelsheid en plezier. Verdere gevoelens en emoties bij dieren: trauma’s, jaloezie, trots, schaamte, schuldgevoel, dankbaarheid, wraak. Veranderde bewustzijnstoestanden bij dieren: dromen en onder invloed zijn van drugs.

Voor dit in 2022 verschenen boek “Dierzaamheid” heeft Esteban Rivas het hoofdstuk “Het gevoelsleven van dieren” geschreven. Het hoofdstuk kan als voorbereiding voor deze cursus worden gelezen, maar dat is niet verplicht.

Voor wie? De cursus is bedoeld voor alle mensen die hun kennis willen vergroten over het bewustzijn, de gevoelens en emoties van honden en allerlei andere dieren. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk digitaal certificaat van deelname.

Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de cursus kost 120 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.

Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de cursus.

Data en tijden. De cursus bestaat uit 2 Zoom bijeenkomsten op de volgende 2 data: dinsdag 17 februari en donderdag 19 februari 2026. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen een drietal pauzes van 10 minuten per bijeenkomst zijn.

Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken. 

Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen. 

Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com  of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Verschillen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de fysieke versie van deze cursus, die op zaterdag 14 februari 2026 zal worden georganiseerd in Amsterdam.

Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.

Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere dieren; dierenartsen en paraveterinairen; medewerkers van Dierenbescherming, WereldNatuurFonds en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; studenten psychologie, biologie, filosofie, biotechnologie, Animal Sciences en Dier(gezondheid) en Management; honden-, katten- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; milieu adviseurs; medewerkers dierentuinen; medewerkers dierenopvangcentra en dierenasiels; medewerkers van hondenuitlaatservices;omnivoren, vegetariërs en veganisten.

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heel erg bedankt voor de interessante en plezierige cursus.”

“Ik heb enorm genoten van je cursus!”

“Vond het zeer geslaagd. Onverwacht en inspirerend.”

“Meer weten over het gevoelsleven van dieren? Dan wordt deze cursus warm aanbevolen!”

“Wat mij betreft een ‘must’ voor iedereen die (al is het zijdelings) werkt met dieren of anderszins verantwoordelijk is voor het welzijn van dieren.”

Deze herfst organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap een uitgebreid programma aan cursussen over de intelligentie en het gevoelsleven van dieren. De cursussen worden zowel online via Zoom aangeboden als fysiek in Amsterdam georganiseerd. Ze worden gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas, gepromoveerd op een onderzoek naar het gebruik van gebaren door mensapen en al decennia bezig om meer bekendheid te geven aan de bijzondere intelligentie en het rijke gevoelsleven van alle dieren met wie we deze aarde delen. De cursussen zijn op HBO/WO niveau, maar een specifieke vooropleiding is niet vereist. Ze staan open voor iedereen die interesse heeft in dieren en diens kennis over dieren wil vergroten en verrijken. Hieronder vindt U het overzicht aan cursussen voor de herfst van 2022. Klik bij de cursus van Uw interesse op het woordje “hier”, waardoor U op een pagina komt met de omschrijving en praktische informatie van de cursus en de mogelijkheid om U aan te melden. 

SLIMME HONDEN! DE INTELLIGENTIE VAN HONDEN

Tijdens deze vrolijke cursus krijgt U een up to date overzicht van meer dan 25 jaar wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie van honden. Van sociale intelligentie, fysieke intelligentie tot empathie. Als (niet verplicht) cursusboek gebruiken we De Wijsheid van Honden van Brian Hare. Voor iedereen die meer wil weten over honden.

De cursus wordt deze herfst 2x fysiek en 2x online georganiseerd.

Fysiek in Amsterdam, klik hier voor meer informatie:

– Eind september: zaterdagen 24 september en 1 oktober.

– Half november: zaterdagen 12 en 19 november.

Online, klik hier voor meer informatie:

– Begin oktober: 29 september, 4 en 6 oktober.

– Half november: 15, 17 en 22 november.

VOELENDE DIEREN – HET GEVOELSLEVEN VAN DIEREN

Kunnen andere dieren dan mensen ook van alles voelen? Wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat alle dieren een rijk gevoelsleven hebben en allerlei gevoelens en emoties met ons delen. Tijdens deze cursus krijgt U een overzicht van de affectieve neurowetenschap en van gedragsonderzoek naar het gevoelsleven van dieren. Van speelsheid, plezier en empathie tot rouw, trauma’s en veranderde bewustzijnstoestanden zoals dromen. 

De cursus wordt fysiek en online georganiseerd.

Fysiek in Amsterdam: zaterdag 15 oktober. Klik hier voor meer informatie.

Online: 18 en 20 oktober. Klik hier voor meer informatie.

DE INTELLIGENTIE EN HET GEVOELSLEVEN VAN KIPPEN, VARKENS, RUNDEREN, PAARDEN, SCHAPEN EN GEITEN

Ook bij de zogenaamde “boerderijdieren” vindt de laatste jaren steeds meer onderzoek plaats naar hun intelligentie en gevoelsleven. Daaruit blijkt dat ze veel slimmer en gevoeliger zijn dan we lang dachten. De cursus geeft U een vrolijk overzicht van het onderzoek met deze bijzondere dieren, waarbij allerlei onderwerpen op het gebied van hun intelligentie en gevoelsleven aan bod komen. Van kippenkuikens die al vroeg een behoorlijke intelligentie hebben, de emotionele gevolgen van scheiding tussen moeder en kind in de veeteelt, tot wilde zwijnen die hun soortgenoten uit een val bevrijden.

Fysiek in Amsterdam: zaterdagen 22 en 29 oktober. Klik hier voor meer informatie.

Online: 25 en 27 oktober en 1 november. Klik hier voor meer informatie.

DIERENDAG KINDERCOLLEGE “DIEREN KUNNEN OOK DENKEN EN VOELEN”

Speciaal voor kinderen in de lagere school leeftijd wordt een vrolijk Dierendag college georganiseerd waarin met veel filmpjes en foto’s een overzicht wordt gegeven van de belangrijkste ontdekkingen uit de wetenschap waaruit blijkt dat alle dieren slim zijn en gevoelens en emoties hebben. 

Dit kindercollege wordt alleen fysiek in Amsterdam georganiseerd, op zaterdag 8 oktober. Klik hier voor meer informatie.

SLIMME KATTEN! DE INTELLIGENTIE VAN KATTEN

Er vindt de afgelopen jaren ook steeds meer onderzoek plaats naar de intelligentie van katten. Daaruit blijkt dat ze in slimheid eigenlijk niet onderdoen voor honden. Deze cursus is nog in de maak, maar zal begin december zowel fysiek als online worden aangeboden. Binnenkort volgt meer informatie.

Tot ziens deze herfst!

In juli en in november 2021 zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas nog 2 keer de populaire cursus “Slimme honden! – De intelligentie van honden” organiseren in een online versie. Dat zal gebeuren door het gebruik van het programma Zoom in de vorm van 3 Zoom bijeenkomsten van 4 uur die zullen worden gegeven van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden. De cursus in juli zal plaatsvinden op donderdag 1 juli, dinsdag 6 juli en donderdag 8 juli 2021. De cursus in november zal plaatsvinden op dinsdag 23 november, donderdag 25 november en dinsdag 30 november 2021.

Beschrijving cursus:

Al meer dan 15.000 jaar leven mensen samen met honden. De afgelopen 25 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Uit deze recente studies blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 3 delen.

Deel 1.

Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. De domesticatie-geschiedenis van honden. Het domesticatie-experiment met zilvervossen. Begrip van menselijke communicatieve signalen.

Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van honden en andere dieren, maar honden werden lange tijd genegeerd als domme, “onnatuurlijke” dieren. We bespreken kort de gedachten over hondenintelligentie van Charles Darwin, Pavlov, Thorndike, Lloyd Morgan, het behaviorisme en de cognitieve revolutie in de vergelijkende psychologie en ethologie. Wie waren de voorouders van honden? De zintuigen van de hond: informatiekanalen van kennis. Hoe heeft de domesticatie van honden plaatsgevonden? Hebben wolven zichzelf eigenlijk gedomesticeerd tot honden? Wat voor implicaties heeft het langlopende experiment met tamme zilvervossen voor de domesticatie van honden? En wat betekent de domesticatiegeschiedenis voor de gerichtheid van honden op mensen en het begrijpen van menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting?

Deel 2.

Onderwerpen: Recente studies naar het begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek. De (intentionele) communicatie van honden. Begrip van het zien, horen en weten van mensen.

Omschrijving: We behandelen recente studies met honden, wolven en andere hondachtigen die een ander licht werpen op de domesticatie hypothese van Brian Hare. Vervolgens gaan we in op de resultaten van taalonderzoek met honden. We behandelen de “wonderhonden” uit het begin van de 20e eeuw en de lessen van het paard Slimme Hans. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen? Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Letten ze daar op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn?

Deel 3.

Onderwerpen: Basale cognitie. Fysieke intelligentie. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking, empathie en rouw.

Omschrijving: Hebben honden door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen ze zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Hebben ze ook een vorm van zelfbewustzijn? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen objecten? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Zijn ze in staat tot samenwerking bij coöperatief touwtrekken? Wat leren honden door sociale observatie en zijn ze in staat tot imitatie? Hoe herkennen ze een ander als specifiek individu en hoe vormen ze zich een oordeel over de ander? Kunnen honden besmet raken met de emoties van mensen? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Helpen ze mensen als die iets nodig hebben? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie (waaronder het hormoon oxytocine) in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?

Cursusboek:

Bij deze cursus gebruiken we als cursusboek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare & Vanessa Woods. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Hoewel dit boek alweer in 2013 is verschenen is het nog steeds het meest geschikte overzicht voor een algemeen publiek van de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Tijdens de cursus gelden per Zoom bijeenkomst een aantal hoofdstukken uit dit boek als voorbereiding. De cursisten kunnen deze hoofdstukken dan vantevoren lezen en daarbij vragen noteren, zowel over de tekst als men iets niet snapt, als over de inhoud, wanneer men een discussievraag heeft. Deze vragen kunnen dan op de cursus zelf worden gesteld en gezamenlijk behandeld worden. De aanschaf van het cursusboek is facultatief, dus niet verplicht om aan de cursus mee te kunnen doen. Men kan de cursus namelijk ook volgen zonder het cursusboek te hebben gelezen, aangezien dr. Rivas de belangrijkste materie uit het boek in de vorm van een samenvatting zal presenteren. Het ISBN nr van het boek is: 9789026323980, is uitgegeven bij Ambo/Anthos in Amsterdam en is te bestellen in de boekhandel of op internet. 

Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een digitaal persoonlijk certificaat van deelname. 

Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de cursus kost 130 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.

Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 40 euro voor deelname aan de cursus.

Data en tijden. De cursus wordt nog 2x gegeven, in juli en in november. Elke cursus bestaat uit 3 Zoom bijeenkomsten. De data van de cursus in juli zijn: donderdag 1 juli, dinsdag 6 juli en donderdag 8 juli. De data van de cursus in november zijn: dinsdag 23 november, donderdag 25 november en dinsdag 30 november. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen een paar pauzes zijn.

Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken. 

Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen. 

Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com  of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie. 
Let op: geef in Uw aanmelding duidelijk aan of U wilt deelnemen aan de cursus in juli of aan de cursus in november!

Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die gewoon hun kennis over honden wilden vergroten.

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.” “Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”

“Ik heb met veel plezier en interesse de cursus bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”

“Hartelijk dank voor de heel erg interessante dagen. Knap hoe je ons mensen betrekt bij de boeiende thema’s.”

“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”

“De Wijsheid van Honden, wat een ontzettend leuk en interessant boek!”

“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”

“Wil je meer weten over de intelligentie van honden? Kom dan naar deze interessante cursus. Laat je verbazen.”

UPDATE: Deze cursus is inmiddels helemaal vol. Deze cursus wordt meerdere keren per jaar georganiseerd. Houd deze website in de gaten voor aankondigingen.

In april zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de cursus “Voelende mededieren – Het gevoelsleven van dieren” organiseren in een online versie. Dat zal gebeuren door het gebruik van het programma Zoom in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten op dinsdag 13 april en donderdag 15 april. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de gevoelens en emoties van onze mededieren.

Beschrijving cursus: Wat voor gevoelens en emoties hebben andere dieren dan mensen? Kúnnen ze eigenlijk wel iets voelen en ervaren, hebben ze een bewustzijn? Dit boeiende vraagstuk staat al lange tijd in de belangstelling van wetenschappers en filosofen. Tijdens deze cursus gaat Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen bewustzijn hebben, dat wil zeggen het vermogen om positieve en negatieve dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat we met andere dieren een aantal hersenstructuren en neurochemie voor dezelfde emotionele systemen delen, zoals angst, agressie, sexuele lust, zorg en affectie, verdriet en speelsheid. En welke rol speelt het hormoon oxytocine bij het sociale gedrag van dieren? Rivas zal ook zijn eigen onderzoek behandelen naar het gebruik van emotie-gebaren door grote mensapen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? En zien we bij dieren ook gevoelens als trots, schaamte of wraak? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? Hebben dieren ook een empathisch gevoel voor de ander? We zullen ingaan op emotionele besmetting en de vele recente studies naar besmettelijk geeuwen tussen dieren onderling. Ook kijken we naar verzoening en troost bij dieren en vormen van gerichte hulp aan een ander in nood. Spelen spiegelneuronen een rol bij empathie? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Deel 1. Dinsdag 13 april 2021.

Onderwerpen: Behandeling van het onderzoek van Rivas naar aangeleerde emotie-gebaren bij chimpansees en gorilla’s. Definitie en kenmerken van bewustzijn. Het analogie postulaat. Geschiedenis van het denken van mensen over bewustzijn bij andere dieren. Antropomorfisme, antroponegatie en antropofobie. Gevoelens, emoties en hersenen: Inleiding tot de affectieve neurowetenschap.

Deel 2. Donderdag 15 april 2021.

Onderwerpen: Empathie bij dieren: emotionele besmetting, gerichte hulp, verzoening en troost. Rouw bij dieren. Speelsheid en plezier. Verdere gevoelens en emoties bij dieren: trauma’s, jaloezie, trots, schaamte, schuldgevoel, dankbaarheid, wraak, etc. Veranderde bewustzijns-toestanden bij dieren: dromen en onder invloed zijn van drugs.

Voor wie? Deze cursus is bedoeld voor alle mensen die hun kennis willen vergroten over het bewustzijn, de gevoelens en emoties van honden en allerlei andere dieren. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk digitaal certificaat van deelname.

Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de cursus kost 100 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.

Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de cursus.

Data en tijden. De cursus bestaat uit 2 Zoom bijeenkomsten op de volgende 2 data: dinsdag 13 april en donderdag 15 april. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen 2 pauzes van 1 kwartier zijn.

Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.

Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met 9 personen digitaal samenzijn. De docent en 8 deelnemers. Er zijn nu nog 8 plaatsen vrij. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.

Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com  of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere dieren; dierenartsen en paraveterinairen; medewerkers van Dierenbescherming, WereldNatuurFonds en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; studenten psychologie, biologie, filosofie, biotechnologie, Animal Sciences en Dier(gezondheid) en Management; honden-, katten- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers van hondenuitlaatservices; milieu adviseurs; medewerkers dierentuinen; medewerkers dierenopvangcentra en dierenasiels; omnivoren, vegetariërs en veganisten.

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heel erg bedankt voor de interessante en plezierige cursus.”

“Ik heb enorm genoten van je cursus!”

“Vond het zeer geslaagd. Onverwacht en inspirerend.”

“Meer weten over het gevoelsleven van dieren? Dan wordt deze cursus warm aanbevolen!”

“Wat mij betreft een ‘must’ voor iedereen die (al is het zijdelings) werkt met dieren of anderszins verantwoordelijk is voor het welzijn van dieren.”

UPDATE: Ook deze cursus is inmiddels helemaal vol. Vanaf april zullen er weer verdere cursussen worden georganiseerd, waaronder ook weer deze cursus over de intelligentie van honden. Houd deze website in de gaten voor aankondigingen.

Vanwege grote belangstelling organiseer ik deze cursus ook nog eind maart. De cursus voor begin maart zit al helemaal vol. Voor de herhaling eind maart, hieronder aangekondigd, is er nu nog plek voor 8 deelnemers.

Eind maart zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de populaire cursus “Slimme honden! – De intelligentie van honden” organiseren in een online versie. Dat zal gebeuren door het gebruik van het programma Zoom in de vorm van 3 Zoom bijeenkomsten op woensdag 24 maart, vrijdag 26 maart en dinsdag 30 maart. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden.

Beschrijving cursus:

Al meer dan 15.000 jaar leven mensen samen met honden. De afgelopen 25 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Uit deze recente studies blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 3 data.

Deel 1. Woensdag 24 maart 2021. 

Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. De domesticatiegeschiedenis van honden. Het domesticatie-experiment met zilvervossen. Begrip van menselijke communicatieve signalen.

Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van honden en andere dieren, maar honden werden lange tijd genegeerd als domme, “onnatuurlijke” dieren. We bespreken kort de gedachten over hondenintelligentie van Charles Darwin, Pavlov, Thorndike, Lloyd Morgan, het behaviorisme en de cognitieve revolutie in de vergelijkende psychologie en ethologie. Wie waren de voorouders van honden? De zintuigen van de hond: informatiekanalen van kennis. Hoe heeft de domesticatie van honden plaatsgevonden? Hebben wolven zichzelf eigenlijk gedomesticeerd tot honden? Wat voor implicaties heeft het langlopende experiment met tamme zilvervossen voor de domesticatie van honden? En wat betekent de domesticatiegeschiedenis voor de gerichtheid van honden op mensen en het begrijpen van menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting?

Deel 2. Vrijdag 26 maart 2021.

Onderwerpen: Recente studies naar het begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek. De (intentionele) communicatie van honden. Begrip van het zien, horen en weten van mensen.

Omschrijving: We behandelen recente studies met honden, wolven en andere hondachtigen die een ander licht werpen op de domesticatie hypothese van Brian Hare. Vervolgens gaan we in op de resultaten van taalonderzoek met honden. We behandelen de “wonderhonden” uit het begin van de 20e eeuw en de lessen van het paard Slimme Hans. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen? Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Letten ze daar op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn?

Deel 3. Dinsdag 30 maart 2021.

Onderwerpen: Basale cognitie. Fysieke intelligentie. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking, empathie en rouw.

Omschrijving: Hebben honden door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen ze zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Hebben ze ook een vorm van zelfbewustzijn? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen objecten? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Zijn ze in staat tot samenwerking bij coöperatief touwtrekken? Wat leren honden door sociale observatie en zijn ze in staat tot imitatie? Hoe herkennen ze een ander als specifiek individu en hoe vormen ze zich een oordeel over de ander? Kunnen honden besmet raken met de emoties van mensen? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Helpen ze mensen als die iets nodig hebben? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie (waaronder het hormoon oxytocine) in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?

Cursusboek:

Bij deze cursus gebruiken we als cursusboek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare & Vanessa Woods. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Hoewel dit boek alweer in 2013 is verschenen is het nog steeds het meest geschikte overzicht voor een algemeen publiek van de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Tijdens de cursus gelden per Zoom bijeenkomst een aantal hoofdstukken uit dit boek als voorbereiding. De cursisten kunnen deze hoofdstukken dan vantevoren lezen en daarbij vragen noteren, zowel over de tekst als men iets niet snapt, als over de inhoud, wanneer men een discussievraag heeft. Deze vragen kunnen dan op de cursus zelf worden gesteld en gezamenlijk behandeld worden. De aanschaf van het cursusboek is facultatief, dus niet verplicht om aan de cursus mee te kunnen doen. Men kan de cursus namelijk ook volgen zonder het cursusboek te hebben gelezen, aangezien dr. Rivas de belangrijkste materie uit het boek in de vorm van een samenvatting zal presenteren. Het ISBN nr van het boek is: 9789026323980, is uitgegeven bij Ambo/Anthos in Amsterdam en is te bestellen in de boekhandel of op internet. 

Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een digitaal persoonlijk certificaat van deelname. 

Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de cursus kost 130 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.

Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 40 euro voor deelname aan de cursus.

Data en tijden. De cursus bestaat uit 3 Zoom bijeenkomsten op de volgende 3 data: woensdag 24, vrijdag 26 en dinsdag 30 maart. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen 2 pauzes van 1 kwartier zijn.

Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken. 

Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met 9 personen digitaal samenzijn. De docent en 8 deelnemers. Er zijn nu nog 8 plaatsen vrij. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen. 

Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com  of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die gewoon hun kennis over honden wilden vergroten.

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.” “Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”

“Ik heb met veel plezier en interesse de cursus bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”

“Hartelijk dank voor de heel erg interessante dagen. Knap hoe je ons mensen betrekt bij de boeiende thema’s.”

“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”

“De Wijsheid van Honden, wat een ontzettend leuk en interessant boek!”

“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”

“Wil je meer weten over de intelligentie van honden? Kom dan naar deze interessante cursus. Laat je verbazen.”

UPDATE: Deze cursus voor begin maart zit inmiddels helemaal vol. Er kan niet meer worden ingeschreven. Op korte termijn zullen nieuwe data voor deze cursus worden bekend gemaakt.

In maart zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de populaire cursus “Slimme honden! – De intelligentie van honden” organiseren in een online versie. Dat zal gebeuren doorhet gebruik van het programma Zoom in de vorm van 3 Zoom bijeenkomsten op dinsdag 9 maart, donderdag 11 maart en dinsdag 16 maart. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden.

Beschrijving cursus:

                      Foto: Eimer Wieldraaijer.

Al meer dan 15.000 jaar leven mensen samen met honden. De afgelopen 25 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Uit deze recente studies blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 3 data.

Deel 1. Dinsdag 9 maart 2021.

Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. De domesticatiegeschiedenis van honden. Het domesticatie-experiment met zilvervossen. Begrip van menselijke communicatieve signalen.

Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van honden en andere dieren, maar honden werden lange tijd genegeerd als domme, “onnatuurlijke” dieren. We bespreken kort de gedachten over hondenintelligentie van Charles Darwin, Pavlov, Thorndike, Lloyd Morgan, het behaviorisme en de cognitieve revolutie in de vergelijkende psychologie en ethologie. Wie waren de voorouders van honden? De zintuigen van de hond: informatiekanalen van kennis. Hoe heeft de domesticatie van honden plaatsgevonden? Hebben wolven zichzelf eigenlijk gedomesticeerd tot honden? Wat voor implicaties heeft het langlopende experiment met tamme zilvervossen voor de domesticatie van honden? En wat betekent de domesticatiegeschiedenis voor de gerichtheid van honden op mensen en het begrijpen van menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting?

Deel 2. Donderdag 11 maart 2021.

Onderwerpen: Recente studies naar het begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek. De (intentionele) communicatie van honden. Begrip van het zien, horen en weten van mensen.

Omschrijving: We behandelen recente studies met honden, wolven en andere hondachtigen die een ander licht werpen op de domesticatie hypothese van Brian Hare. Vervolgens gaan we in op de resultaten van taalonderzoek met honden. We behandelen de “wonderhonden” uit het begin van de 20e eeuw en de lessen van het paard Slimme Hans. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen? Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Letten ze daar op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn?

Deel 3. Dinsdag 16 maart 2021.

Onderwerpen: Basale cognitie. Fysieke intelligentie. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking, empathie en rouw.

Omschrijving: Hebben honden door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen ze zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Hebben ze ook een vorm van zelfbewustzijn? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen objecten? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Zijn ze in staat tot samenwerking bij coöperatief touwtrekken? Wat leren honden door sociale observatie en zijn ze in staat tot imitatie? Hoe herkennen ze een ander als specifiek individu en hoe vormen ze zich een oordeel over de ander? Kunnen honden besmet raken met de emoties van mensen? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Helpen ze mensen als die iets nodig hebben? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie (waaronder het hormoon oxytocine) in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?

Cursusboek:

Bij deze cursus gebruiken we als cursusboek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare & Vanessa Woods. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Hoewel dit boek alweer in 2013 is verschenen is het nog steeds het meest geschikte overzicht voor een algemeen publiek van de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Tijdens de cursus gelden per Zoom bijeenkomst een aantal hoofdstukken uit dit boek als voorbereiding. De cursisten kunnen deze hoofdstukken dan vantevoren lezen en daarbij vragen noteren, zowel over de tekst als men iets niet snapt, als over de inhoud, wanneer men een discussievraag heeft. Deze vragen kunnen dan op de cursus zelf worden gesteld en gezamenlijk behandeld worden. De aanschaf van het cursusboek is facultatief, dus niet verplicht om aan de cursus mee te kunnen doen. Men kan de cursus namelijk ook volgen zonder het cursusboek te hebben gelezen, aangezien dr. Rivas de belangrijkste materie uit het boek in de vorm van een samenvatting zal presenteren. Het ISBN nr van het boek is: 9789026323980, is uitgegeven bij Ambo/Anthos in Amsterdam en is te bestellen in de boekhandel of op internet.

Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een digitaal persoonlijk certificaat van deelname.

Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de cursus kost 130 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.

Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 40 euro voor deelname aan de cursus.

Data en tijden. De cursus bestaat uit 3 Zoom bijeenkomsten op de volgende 3 data: dinsdag 9, donderdag 11 en dinsdag 16 maart. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen 2 pauzes van 1 kwartier zijn.

Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.

Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met 9 personen digitaal samenzijn. De docent en 8 deelnemers. Er zijn nog maar 5 plaatsen vrij, dus geef U snel op! Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.

Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com  of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die gewoon hun kennis over honden wilden vergroten.

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.” “Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”

“Ik heb met veel plezier en interesse de cursus bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”

“Hartelijk dank voor de heel erg interessante dagen. Knap hoe je ons mensen betrekt bij de boeiende thema’s.”

“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”

“De Wijsheid van Honden, wat een ontzettend leuk en interessant boek!”

“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”

“Wil je meer weten over de intelligentie van honden? Kom dan naar deze interessante cursus. Laat je verbazen.”

De crisis met het corona virus dat de ziekte Covid-19 veroorzaakt heeft geleid tot veel persoonlijke ellende bij mensen en heeft vanaf half maart de samenleving stil gelegd. Ook de universiteiten sloten en konden hun studenten alleen nog online onderwijs aanbieden. Gelukkig zijn er in de afgelopen maanden versoepelingen van de maatregelen gekomen, waardoor een aantal sectoren weer open konden gaan. Voor de universiteiten bleef dat enorm beperkt. Pas vanaf 15 juni kwam er weer minieme ruimte voor tentamens en noodzakelijke practica en individuele begeleiding van studenten. Lang is dan ook onduidelijk gebleven hoe het in de herfst verder zou gaan.

Kort geleden is bekend geworden dat de universiteit voor de rest van dit jaar 2020 haar onderwijszalen niet meer beschikbaar zal stellen voor zaken die niet direct te maken hebben met het reguliere onderwijs van de universiteit. Juist omdat er vanaf half maart geen fysiek onderwijs meer mogelijk is geweest, zal de universiteit al haar zalen zelf nodig hebben.

Dit betekent dat het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap het complete herfstprogramma wat in oktober en november zou plaatsvinden, moet annuleren. Heel jammer en verdrietig, maar het is in deze crisis niet anders.

Online onderwijs

In plaats van fysiek onderwijs is het Instituut nu bezig om online onderwijs voor te bereiden. Dat zal plaatsvinden door middel van het gratis programma Zoom. Er zullen lezingen en cursussen verzorgd worden door dr. Esteban Rivas in de vorm van Zoom meetings waar U vanuit Uw eigen huis aan kunt deelnemen met Uw computer of tablet. Op korte termijn zal een programma met online cursussen worden bekend gemaakt waar iedereen die meer wil weten over dieren zich voor kan inschrijven.

Zodra het weer mogelijk is om fysiek onderwijs te geven aan de universiteit zal er een nieuw programma aan fysieke cursussen worden opgesteld en bekend gemaakt. Dat zal op zijn vroegst in de eerste maanden van 2021 zijn. Op dit moment is het nog niet te overzien per wanneer exact, aangezien het ook nog niet duidelijk is hoe de crisis met het corona virus verder zal verlopen. Tot die tijd zullen wij dus online lezingen en cursussen aanbieden.

Voorlopig dus tot ziens online!

Alle cursussen van het Lenteprogramma zullen helaas niet door kunnen gaan. Dit is vanwege de verlenging van de maatregelen van de Nederlandse regering m.b.t. de crisis rond het corona virus tot en met tenminste 28 april. De universiteiten zullen dicht blijven tot en met tenminste 1 juni.

De volgende cursussen zijn dus geannuleerd:

– De cursus “Het gevoelsleven van dieren en de relevantie daarvan voor onze ethiek” op 28 maart en 4 april (deze cursus was al eerder afgelast).

– De cursus “De intelligentie en het gevoelsleven van kippen, varkens, runderen, paarden, geiten en schapen” op 18 en 25 april.

– De cursus “Slimme honden! De intelligentie van honden” op 9 en 16 mei.

Esteban Rivas met buurtkat Wimpie

Op korte termijn zal een Herfstprogramma (onder voorbehoud) worden bekend gemaakt, waarin al deze cursussen zullen terugkeren. Voor de cursus “Slimme honden! De intelligentie van honden” zijn al nieuwe data bekend. Deze zal op 7 en 14 november worden georganiseerd.

Houd U aan de afgekondigde maatregelen om de snelle verspreiding van het corona virus tegen te gaan. Voor diegenen die thuis moeten blijven wens ik veel sterkte en geef ook de andere dieren waarmee U samenleeft voldoende aandacht (maar ook weer niet teveel). Heel veel gezondheid wens ik iedereen en hopelijk tot ziens deze herfst!

Vanwege de nieuwe maatregelen m.b.t. de crisis rond het corona virus zijn alle cursussen van het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap tot en met eind maart geannuleerd. De universiteiten hebben besloten geen klassikaal onderwijs meer te organiseren en dat is een zeer verstandig besluit.

De volgende cursussen gaan niet door:

– De cursus “Slimme honden! De intelligentie van honden” van 14 en 21 maart. Als alternatief wordt deze cursus op zaterdagen 9 en 16 mei opnieuw georganiseerd. Klik hier voor meer informatie. Ook zal de hondencursus begin november nog een keer worden georganiseerd, waarschijnlijk op de eerste 2 zaterdagen van november.

– Cursusdag 1 van de cursus “Het gevoelsleven van dieren en de relevantie daarvan voor onze ethiek” op zaterdag 28 maart zal ook niet doorgaan. Of cursusdag 2 op zaterdag 4 april, over ethiek, door kan gaan is nu nog niet duidelijk en hangt of van het verdere verloop van de corona crisis en eventuele verdergaande maatregelen.  Deze cursus zal waarschijnlijk in september opnieuw worden georganiseerd.

De cursus “De intelligentie en het gevoelsleven van kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten” op 18 en 25 april, en de cursus “Slimme honden! De intelligentie van honden” op 9 en 16 mei gaan wel door, tenzij de periode van sluiting van de universiteiten nog langer zal duren. Houd dus de berichtgeving over het corona virus goed in de gaten.

Ik wens iedereen in deze tijden een goede gezondheid, een goed gebruik van het verstand en een groot, mooi hart!

dr. Esteban Rivas