Na cursussen over de intelligentie van mensapen, honden en vogels, heeft dr. Rivas een cursus opgezet over de intelligentie en het gevoelsleven van dieren waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is en waarover pas de afgelopen jaren nieuw wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. De cursus vindt plaats in het Hoofdgebouw van de universiteit aan de De Boelelaan 1105 te Amsterdam en zal op zaterdagen 19 en 26 januari 2019 worden georganiseerd. Op de eerste cursusdag zullen we ons richten op kippen, runderen, varkens, paarden, geiten en schapen. De tweede cursusdag zal volledig gewijd zijn aan vissen. Voor de meeste mensen zijn al deze dieren behoorlijk onbekend en heeft men vaak geen idee dat ze individuen zijn met een behoorlijke intelligentie en een boeiend gevoelsleven. Vaak ‘ontmoeten’ mensen deze dieren alleen als ze op hun etensbord liggen. Ook voor wetenschappers waren deze dieren lange tijd niet interessant, omdat men dacht dat ze maar een heel beperkte intelligentie of cognitie zouden hebben. De laatste jaren zien we echter een grote toename aan onderzoek van deze dieren, met soms verrassende resultaten. Zo blijken paarden, varkens en geiten net als honden een goed begrip te hebben van de communicatie van mensen en letten ze op de aandacht van de mens wanneer ze bijvoorbeeld diens hulp willen inroepen. Kuikens en sommige vissen blijken in staat te zijn om te tellen of te rekenen. Schapen en koeien kunnen goed verschillende gezichten van elkaar onderscheiden, waarvan men tot dan toe dacht dat dat een uniek menselijk vermogen was. Schuttersvissen zijn in staat om een straal water tegen een prooi boven het water te schieten, waardoor deze in het water valt en gebruiken daarbij allerlei berekeningen. Paarden en geiten zijn in staat om de emoties in verschillende menselijke gezichtsuitdrukkingen te begrijpen. Hennen blijken bezorgd om het welzijn van hun kuikens. En heel recent is duidelijk geworden dat ook paarden en zelfs kleine poetsvissen zichzelf kunnen herkennen in een spiegel, iets wat tot dan toe alleen was gebleken bij mensapen, dolfijnen, olifanten en eksters. Tijdens deze cursus krijgt U dan ook een nadere kennismaking met deze dieren doordat we de uitkomsten zullen behandelen van wetenschappelijk onderzoek naar hun intelligentie en gevoelsleven. Het zal in deze cursus niet gaan om onderzoek naar het welzijn van deze dieren die vaak worden ingezet als productiedieren, of om studies die proberen het welzijn van deze dieren in de veeteelt te verbeteren. De focus van de cursus zal meer fundamenteel zijn en liggen op de aard van al deze dieren als denkende en voelende wezens, zodat U een beter beeld krijgt van deze meer onbekende dieren.
De cursus bestaat uit de volgende 2 cursusdagen, die ook afzonderlijk kunnen worden gevolgd:
Cursusdag 1. De intelligentie en het gevoelsleven van kippen, paarden en varkens. Zaterdag 19 januari 2019.
Om de titel van deze cursusdag niet al te lang te maken worden er alleen kippen, paarden en varkens genoemd, maar we zullen ook de volgende andere dieren behandelen: koeien, schapen en geiten. Al deze dieren worden vaak “productiedieren” of “boerderijdieren” genoemd, omdat mensen ze houden voor de productie van dierlijke producten. Tijdens deze cursusdag krijgt U een heel ander beeld van deze dieren, doordat we in zullen gaan op hun intelligentie, hun gevoelens en hun emoties.
Omschrijving: We beginnen met een kort overzicht van de oorsprong en domesticatie van deze dieren. Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens zoals object-permanentie, categorisatie en concepten als “groter/kleiner.” Wat voor numerieke vaardigheden hebben deze dieren, kunnen ze tellen? Hoe goed is hun lange termijn geheugen? Waaruit bestaat de ruimtelijke en fysieke cognitie van deze dieren? Wat voor boeiende communicatie zien we bij de alarmkreten van kippen? Gebruiken hanen de voedselroep soms bedrieglijk? Kunnen varkens gebaren begrijpen waarmee mensen voorwerpen aangeven? Kunnen paarden zichzelf herkennen in een spiegel? Anticiperen kippen en varkens op de toekomst? Hoe herkennen al deze dieren elkaar als individu? Begint de herkenning van moeder en kind bij deze dieren al vroeg? Kunnen ze gezichten van verschillende soortgenoten en mensen onderscheiden? Wat zijn de vermogens van deze dieren op het gebied van sociaal leren en imitatie? Kunnen ze iets leren door een soortgenoot of een mens te observeren? En hebben deze dieren ook een idee van de ander als geestelijk wezen: begrijpen ze iets van de intenties en aandacht van een ander? Snappen ondergeschikte geiten wat een dominante geit kan zien? Letten ondergeschikte hanen er bij het hofmaken op of de dominante haan aanwezig is? Begrijpen deze dieren onze menselijke communicatieve signalen zoals wijzen? En hoe maken deze dieren zelf aan mensen duidelijk wat ze willen? Welke gevoelens en emoties hebben deze dieren? Hebben ze voorkeuren voor sommige soortgenoten en zien we dus vriendschap en affectie bij deze dieren? Rouwen ze ook bij het overlijden van een dierbare? Waaruit bestaat de speelsheid van deze dieren? Worden ze optimistisch of pessimistisch na een positieve of negatieve emotionele ervaring en hebben ze net als mensen dan een cognitieve bias? Kunnen paarden, schapen en geiten de emotie in de gezichtsuitdrukkingen van soortgenoten en mensen lezen? En zien we bij deze dieren ook vormen van emotionele besmetting en zelfs empathisch gedrag? Zijn schapen ook onderhevig aan besmettelijk geeuwen? Bestaat er verzoening en troost bij deze dieren? Zijn hennen betrokken betrokken bij het welzijn van hun kuikens?
Cursusdag 2. De intelligentie en het gevoelsleven van vissen. Zaterdag 26 januari 2019.
Vissen waren de eerste gewervelde dieren, dieren die een wervelkolom hebben. Er bestaan tienduizenden verschillende vissoorten, van haaien en roggen, guppies en poetsvissen, tot en met karpers, cichliden en zalmen. Vissen vallen ook onder de “productiedieren” en worden massaal gevangen of gekweekt voor menselijke consumptie. De aard van deze dieren is lange tijd onbekend geweest en men dacht dat ze enorm zouden verschillen van zoogdieren. In de afgelopen decennia zien we dat de wetenschap meer interesse begint te krijgen voor de intelligentie en het gevoelsleven van vissen. Uit nieuw onderzoek blijkt dat deze dieren helemaal niet zoveel van zoogdieren verschillen en dat ook vissen een prima intelligentie en een interessant gevoelsleven hebben. De cursusdag zal U nader kennis laten maken met deze zwemmende mededieren.
Dit boek geeft een leuk overzicht van de intelligentie en het gevoelsleven van vissen en is begin dit jaar in Nederlandse vertaling verschenen bij uitgeverij Meulenhoff onder de titel “Het geheime leven van vissen.”
Omschrijving: We beginnen met een kort overzicht van de evolutie en indeling van vissen in beenvissen, kraakbeenvissen en kaakloze vissen. Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens zoals het leren van onderscheid. Ook behandelen we onderzoek naar de vatbaarheid van vissen voor optische illusies. Waaruit bestaan de numerieke vermogens van vissen, kunnen ze tellen? Hoe goed is het lange termijn geheugen van vissen? Kunnen goudvissen maar een paar seconden iets onthouden? Wat er is bekend over hun ruimtelijke cognitie, hebben ze een cognitieve kaart van de omgeving in hun hoofd? Welke rol speelt daarbij de laterale lijn van vissen en het vermogen om electrische veranderingen waar te nemen bij haaien en roggen? Hoe vinden zalmen de weg terug naar hun geboorteriviertjes om daar te gaan paren? Gebruiken vissen ook voorwerpen als werktuigen? Hoe vangen schuttersvissen hun prooi door water te spugen? Hebben vissen ook een vorm van zelfbewustzijn? Kunnen ze hun eigen geur onderscheiden van de geur van anderen? En hoe gedragen reuzenmanta’s en poetsvissen zich voor een spiegel? Hoe herkennen vissen elkaar als individu? Leren Siamese kempvissen en cichliden iets over een soortgenoot als zij deze met een ander zien vechten? Hebben ze een begrip van rangorde in de groep? Hoe leren vissen door sociale observatie van een ander? Gebruiken ze verschillende rollen bij gezamenlijke jacht? Misleiden poetsvissen soms hun klanten in hun eigen voordeel? En gedragen mannelijke tandkarpers zich bedrieglijk over hun voorkeur voor vrouwelijke karpers als er een andere mannelijke karper aanwezig is? Hoe trekken vissen de aandacht van mensen? We zullen ook nieuw onderzoek behandelen naar de hersenen van vissen, waaruit blijkt dat zij hersenstructuren hebben die equivalent zijn aan die van zoogdieren, bijvoorbeeld in plaats van een neocortex of hersenschors hebben ze een pallium met een vergelijkbare werking. Ook hebben vissen een hypothalamus en verschillende structuren in het pallium die te maken hebben met gevoelens en emoties. Welke gevoelens en emoties hebben vissen dan? We behandelen het recente onderzoek naar pijn bij vissen. Bestaat er ook angst bij vissen en kalmeren ze door aanraking? Wat voor vormen van sociaal leven zien we bij vissen? Genieten ze van aanraking? Waaruit bestaat het soms verrassende sexleven van vissen? Is er ouderlijke zorg bij vissen? En zien we ook speelsheid bij vissen?
Voor wie? De cursus is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie en het gevoelsleven van kippen, koeien, varkens, paarden, geiten, schapen en vissen. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname. Cursisten die alleen 1 cursusdag volgen krijgen een deelcertificaat. Tenslotte is er geen voorwaarde om vegetariër of veganist te zijn om deel te kunnen nemen aan deze cursus 😉
Kosten.Deelname aan de volledige cursus kost 120 euro. Deze cursus zal een paar keer jaar worden georganiseerd. Men kan dan ook alleen deelnemen aan 1 van de 2 cursusdagen en de ontbrekende cursusdag later in het jaar volgen. Deelname aan een afzonderlijke cursusdag kost 60 euro. Deze prijzen zijn inclusief BTW.
Korting voor minder draagkrachtigen.Voor minder draagkrachtigen, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 50 euro voor de volledige cursus of 25 euro per afzonderlijke cursusdag.
Data en tijden.De cursus bestaat uit twee zaterdagen: 19 en 26 januari 2019. Elke cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.
Locatie: Hoofdgebouw universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.comof door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Na cursussen over de intelligentie van mensapen, honden en vogels, heeft dr. Rivas een compleet nieuwe cursus opgezet over de intelligentie en het gevoelsleven van dieren waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is en waarover pas de afgelopen jaren nieuw wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. De nieuwe cursus vindt plaats in het Hoofdgebouw van de universiteit aan de De Boelelaan 1105 te Amsterdam en zal op zaterdagen 15 en 22 september 2018 worden georganiseerd. Op de eerste cursusdag zullen we ons richten op kippen, runderen, varkens, paarden, geiten en schapen. De tweede cursusdag zal volledig gewijd zijn aan vissen. Voor de meeste mensen zijn al deze dieren behoorlijk onbekend en heeft men vaak geen idee dat ze individuen zijn met een behoorlijke intelligentie en een boeiend gevoelsleven. Vaak ‘ontmoeten’ mensen deze dieren alleen als ze al op hun etensbord liggen. Tijdens deze cursus krijgt U een nadere kennismaking met deze dieren doordat we de uitkomsten zullen behandelen van wetenschappelijk onderzoek naar hun intelligentie en gevoelsleven. Het zal in deze cursus niet gaan om onderzoek naar het welzijn van deze dieren die vaak worden ingezet als productiedieren, of om studies die proberen het welzijn van deze dieren in de veeteelt te verbeteren. De focus van de cursus zal meer fundamenteel zijn en liggen op de aard van al deze dieren als denkende en voelende wezens, zodat U een beter beeld krijgt van deze meer onbekende dieren.
Om de titel van deze cursusdag niet al te lang te maken worden er alleen kippen, koeien en varkens genoemd, maar we zullen ook de volgende andere dieren behandelen: paarden, schapen en geiten. Al deze dieren worden vaak “productiedieren” of “boerderijdieren” genoemd, omdat mensen ze houden voor de productie van dierlijke producten. Tijdens deze cursusdag krijgt U een heel ander beeld van deze dieren, doordat we in zullen gaan op hun intelligentie, hun gevoelens en hun emoties.
Korting voor minder draagkrachtigen. Voor minder draagkrachtigen, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 50 euro voor de volledige cursus of 25 euro per afzonderlijke cursusdag.
In dit kindercollege zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas op een eenvoudige en vrolijke manier een aantal boeiende ontdekkingen uit de wetenschap behandelen waaruit blijkt dat andere dieren net als mensen kunnen denken en voelen. We gaan in op de intelligentie van dieren: Hoe slim zijn honden? Hoeveel woorden kan een hond eigenlijk begrijpen? Waarover communiceren dieren met elkaar? Waarschuwen ze elkaar als er roofdieren aankomen? Welke dieren herkennen zichzelf in spiegels? En we gaan in op het gevoelsleven van dieren: Hebben dieren ook gevoelens en emoties? Bestaat er iets als liefde en vriendschap tussen dieren? Hoe spelen dieren met elkaar en kunnen ze lachen? Troosten dieren elkaar? Wat voor leuke banden kunnen er bestaan tussen dieren die tot twee hele verschillende diersoorten horen? Dr. Rivas zal met interessante feiten aan komen zetten, boeiend voor zowel jong als oud, waardoor je een goed beeld krijgt van de vele overeenkomsten tussen mensen en andere dieren. Het college zal worden opgeluisterd met veel foto’s, filmpjes, en leuke dierengeluiden. Elk kind krijgt aan het einde van het college een vrolijk persoonlijk certificaat van deelname.
Al meer dan 15.000 jaar leven mensen samen met honden. De afgelopen 20 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Uit deze recente studies blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 2 cursusdagen, die ook afzonderlijk te volgen zijn.
Psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas geeft al 6 jaar cursussen over diergedrag voor het 
Allerlei dieren zullen aan bod komen tijdens de cursus, met een focus op de diersoorten waarvan de sociale intelligentie het meest onderzocht wordt: grote mensapen en andere primaten, dolfijnen, olifanten, honden, ratten en kraaiachtigen.
Hovo Rotterdam: De cursus zal aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op de Campus Woudestein worden gegeven. Deze zal bestaan uit 5 colleges op de donderdagmiddag, van 13.30 tot 16.00 uur, te beginnen op donderdag 5 oktober. 
De overige data van de cursus zijn: 12 en 26 oktober, 2 en 9 november. De inschrijving voor deze cursus is nu geopend. Men kan zich inschrijven door op 
Hovo Brabant (lokatie Den Bosch): De cursus zal aan de Hogeschool Avans in Den Bosch worden gegeven. Deze zal bestaan uit 6 colleges op de woensdagmiddag, van 14.00 tot 15.45 uur, te beginnen op woensdag 25 oktober. De overige data van de cursus zijn: 1, 8, 15, 22 en 29 november. Prijs voor deelname aan de cursus is 191 euro. De inschrijving voor deze cursus is inmiddels geopend. Men kan zich inschrijven door op 
Beschrijving cursus: Al meer dan 15.000 jaar leven wij mensen samen met honden. De afgelopen 20 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Uit deze recente studies blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 2 cursusdagen, die ook afzonderlijk te volgen zijn.
Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap 