Twee korte interviews op de nationale radio

december 12, 2014 door estebanrivas

In de afgelopen maanden is dr. Esteban Rivas twee maal op de nationale radio te beluisteren geweest. Hieronder vindt U een korte omschrijving van de twee interviews, met links naar de webpagina’s waarop U deze interviews terug kunt luisteren.

NTR Academie

Naar aanleiding van de Dierlijke Lentelezingen aan de Vrije Universiteit Amsterdam werd ik benaderd door de journalisten van het radio programma NTR Academie. Dit programma wordt elke werkdag tussen 22.00 en 23.00 uitgezonden op Radio 5. Het programma sluit elke keer af met een kort interview naar aanleiding van een activiteit op wetenschappelijk gebied wat de volgende dag plaats zal vinden. Op 30 mei was ik aan de beurt, ter aankondiging van de Dierlijke Lentelezing “Bewustzijn en emoties bij dieren” de volgende dag. In het korte gesprek met Henk van Middelaar heb ik het gehad over de veranderingen in de wetenschap en filosofie ten op zichte van het vraagstuk van bewustzijn bij dieren, de valkuil van het antropomorfisme, de vraag of honden kunnen lachen en een koe verdrietig kan zijn, over de studies naar rechtvaardigheidsgevoel bij dieren zoals kapucijnapen, en of dieren kunnen dromen.

Het interview is te beluisteren door te klikken op deze link. U komt dan op het programma van 30 mei 2014. Van 52:25 tot 58:02 is dan het interview met mij te horen.

EO Door De Week

Begin oktober werd ik benaderd door journalist Witho Oost van de IKON die voor het dagelijkse radio programma EO Door De Week voor de uitzending aan de vooravond van Dierendag, op vrijdagavond 3 oktober een item maakte over de dierentuinen en ethiek: “Kun je wel onbekommerd genieten van dieren in dierentuinen? Of is – met dierendag in het vooruitzicht – een dierentuin vooral een dierengevangenis?” Op persoonlijke titel gaf ik mijn mening over dieren in dierentuinen in een lang interview wat bij mij thuis werd opgenomen. Natuurlijk werden daar maar een paar korte stukjes uitgehaald voor de radio uitzending. In het item hoort U hoofd verzorger Bas Aalders van het Dierenpark Amersfoort en word ik als psycholoog en ethicus opgevoerd als een persoon die tegen dierentuinen is. Ik spreek over de moeilijkheden met olifanten in gevangenschap, het morele probleem van het plaatsen van een dier in gevangenschap, de behoefte aan (bewegings)vrijheid van elk dier, het probleem van het redden van bedreigde diersoorten in gevangenschap wanneer deze nooit meer kunnen worden uitgezet in het wild, de boodschap van dierentuinen dat het gerechtvaardigd is om dieren in gevangenschap te houden, en de alternatieven voor dierentuinen zoals de dieren opzoeken in het het bos, een natuurgebied of eigen tuin, of in documentaires zoals van de BBC. Na afloop bespreekt theoloog Willem Smouter het onderwerp en blijkt dat deze niet volledig mijn mening deelt.

Als U op deze link klikt kunt U het item terugluisteren. U moet dan eerst op Play klikken op de pagina, waarna U een popup krijgt met het programma zelf. Het item over dierentuinen begint om 40:17.

Update: Inmiddels is deze aflevering van EO Door De Week helaas niet meer via internet te beluisteren.

Dierlijke Winterlezingen 2015

oktober 29, 2014 door estebanrivas

Ook deze winter organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW de Dierlijke Winterlezingen. Tijdens deze lezingen zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de volgende onderwerpen behandelen: het recente onderzoek naar de intelligentie van honden, een overzicht van onderzoek naar de intelligentie van vogels, bewustzijn en emoties bij dieren, en een inleiding tot de dierethiek. De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over de huidige wetenschappelijke stand van zaken over de intelligentie van honden en vogels, het bewustzijn en de emoties van honden en allerlei andere dieren, en die meer kennis willen verkrijgen en willen nadenken over dierethiek. De lezingen duren 3 uur en beginnen om 12.30 middags en gaan door tot 15.30 uur. Zoals gebruikelijk zullen de lezingen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder vindt U de beschrijving van de vier lezingen met vervolgens de praktische informatie over hoe U zich kunt aanmelden.

Dierlijke Winterlezing 1, zaterdag 10 januari 2015: Recent onderzoek naar de intelligentie van honden. De afgelopen 20 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Tijdens deze lezing zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. Centraal staan de thema’s sociale en fysieke intelligentie. Onderwerpen die aan bod zullen komen zijn o.a.: Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? In hoeverre begrijpen honden menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Wat is er uit taalonderzoek met honden voortgekomen, kunnen honden menselijke woorden begrijpen? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? De lezing geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie.

Dierlijke Winterlezing 2, zaterdag 17 januari 2015: De intelligentie van vogels

Zangvogels zingen liederen, maar hebben ook allerlei roepen waarmee ze communiceren.

In deze geheel nieuwe lezing bespreekt dr. Esteban Rivas wat er uit de resultaten is gekomen van intelligentie-onderzoek met vogels. Lange tijd werd gedacht dat vogels domme dieren zijn omdat ze geen hersenschors of cortex bezitten zoals alle zoogdieren. Ook waren duiven de favoriete proefdieren van de behavioristen (omdat ze makkelijk te houden zijn), maar die conditioneerden de duiven alleen maar en zagen ze als stimulus-respons automaten. Met de cognitieve revolutie eind jaren ’60-70 van de vorige eeuw kwam er in de psychologie en biologie weer meer aandacht voor de intelligentie of cognitie van dieren. Sindsdien zijn er allerlei nieuwe ontdekkingen gedaan over de intelligentie van vogels en zien we de afgelopen decennia heel veel nieuwe studies met bijvoorbeeld kraaiachtigen en papegaaiachtigen. De volgende onderwerpen zullen in de lezing aan bod komen: De hersenen van vogels. Taalonderzoek met Alex en andere grijze roodstaartpapegaaien die menselijke woorden kunnen leren uitspreken en correct gebruiken. Basale intelligentie: welke vogels snappen object permanentie, het besef dat een voorwerp of persoon blijven bestaan ook al zijn die even niet waarneembaar. Welke concepten snappen duiven? Hebben ze een concept van “mens” en van “duif”? En kunnen ze zelfs schilderijen van impressionisten onderscheiden van de werken van abstracte kunstenaars? Hebben vogels een concept van “gelijk” en “verschillend”? Hoe leren vogels de vogelzang en wat drukken vogels uit met hun verschillende roepen? Hoe goed is het geheugen van vogels? Kunnen kraaien zich herinneren welke mens hen jaren geleden ving om hen te ringen? Kunnen vogels zichzelf herkennen in een spiegel? Hoe goed is de ruimtelijke cognitie van vogels? En hoe slim zijn ze als het gaat om fysieke voorwerpen, werktuigen en allerlei ingewikkelde apparaten waar ze voer uit moeten halen? Kunnen vogels handelingen van anderen imiteren? En wat zien we aan Theory of Mind bij vogels: het toeschrijven van mentale toestanden als zien, willen of weten aan een ander? Bedriegen kraaiachtigen elkaar als ze merken dat een ander aanwezig is bij het verstoppen van voedsel? En rouwen vogels als een dierbare overlijdt?

Dierlijke Winterlezing 3, zaterdag 24 januari 2015: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Kunnen dieren dromen?

Tijdens deze lezing gaat dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Hoe belangrijk is affectie en liefde in het leven van dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Dierlijke Winterlezing 4, zaterdag 31 januari 2015: Inleiding tot de dierethiek. Tijdens deze lezing zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En tenslotte het biocentrisme en de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesisme, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken?

Voor wie? De Dierlijke Winterlezingen zijn bedoeld voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Daarnaast zijn ze ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Tijd. De lezingen duren 3 uur en beginnen om 12.30 uur en eindigen om 15.30 uur, met halverwege een korte pauze.

Kosten. Deelname kost 30 euro per lezing. Studenten (met een studentenkaart) krijgen korting en betalen 15 euro per lezing.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegstuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie. U kunt zich opgeven voor alle lezingen of voor 1 of meerdere lezingen naar keuze.

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

“Dieren kunnen ook denken en voelen” Kindercollege op Dierendag

juli 21, 2014 door estebanrivas

Op Dierendag, zaterdag 4 oktober, organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap een kindercollege met als titel “Dieren kunnen ook denken en voelen,” speciaal voor kinderen in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar met volwassen begeleiding. Begin juli gaf psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas dit kindercollege aan het Hoger Onderwijs Voor Ouderen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Er was grote belangstelling voor en uiteindelijk zat de zaal vol met meer dan 100 mensen, 56 kinderen en 48 volwassen begeleiders (in dit geval voornamelijk de grootouders van de kinderen). Op Dierendag zal dit kindercollege nu aan de Vrije Universiteit te Amsterdam worden georganiseerd. Beschrijving: In dit kindercollege gaan we op een eenvoudige en vrolijke manier een aantal boeiende ontdekkingen uit de wetenschap behandelen waaruit blijkt dat dieren net als mensen kunnen denken en voelen. We gaan in op de intelligentie van dieren: Hoe slim zijn honden? Hoeveel woorden kan een hond eigenlijk begrijpen? Waarover communiceren dieren met elkaar? Waarschuwen ze elkaar als er roofdieren aankomen? Welke dieren herkennen zichzelf in spiegels? En we gaan in op het gevoelsleven van dieren: Hebben dieren ook gevoelens en emoties? Hoe herken je de emoties in de gezichtsuitdrukkingen van mensapen? Bestaat er iets als liefde en vriendschap tussen dieren? Hoe spelen dieren met elkaar en kunnen ze lachen? Troosten dieren elkaar? Wat voor leuke banden kunnen er bestaan tussen dieren die tot twee hele verschillende diersoorten horen? Dr. Rivas zal met interessante feiten aan komen zetten, boeiend voor zowel jong als oud, waardoor je een goed beeld krijgt van de vele overeenkomsten tussen mensen en andere dieren. Het college zal worden opgeluisterd met veel foto’s, filmpjes, leuke dierengeluiden en een paar kleine proefjes. Voor wie? Het kindercollege is bedoeld voor kinderen van 8 t/m 12 jaar, met 1 of meer volwassenen als begeleiding. Kosten. De kosten voor deelname zijn 7,50 euro per kind en 12,50 per volwassene. Datum en tijd. Het college zal plaatsvinden op Dierendag, zaterdag 4 oktober 2014. Het begint om 12.30 en eindigt om 14.30 uur (met daarin een korte pauze). Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan. Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Lezing Bewustzijn en emoties bij dieren: Zaterdag 6 september 2014

juli 21, 2014 door estebanrivas

Aangezien er veel belangstelling blijft bestaan over het vraagstuk of andere dieren dan mensen ook bewustzijn en emoties hebben, organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap op zaterdag 6 september weer de lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren.”

Beschrijving: Tijdens deze lezing gaat psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Hoe belangrijk is affectie en liefde in het leven van dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Voor wie? De lezing is bedoeld voor mensen die professioneel met dieren werken, voor studenten, en voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de lezing kost 35 euro per persoon. Studenten (met een studentenkaart) krijgen korting en betalen 25 euro.

Datum en tijd. De lezing wordt gegeven op zaterdag 6 september. De lezing begint om 12.30 uur en eindigt om 16.30 uur.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Zijn sommige dieren meer gelijk dan andere?

mei 8, 2014 door estebanrivas

Sinds vorig jaar ben ik ook columnist voor PiepVandaag.nl. Op 5 mei verscheen daar mijn tweede column, welke ik hieronder reproduceer.

Organisaties als het Great Ape Project en het Nonhuman Rights Project zijn al jaren bezig om te ijveren voor morele en zelfs juridische gelijkheid tussen de grote mensapen: de chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans, en de menselijke mensaap: mensen. Ook zijn er projecten die er naar streven om dolfijnen en andere zeezoogdieren gelijke rechten te geven, zoals de Helsinki Declaration of Rights for Cetaceans. Zijn dit soort initiatieven een eerste stap op weg naar de gelijkheid van alle dieren, of bereiken we daarmee alleen een speciale status voor dieren die op mensen lijken en wordt het dan moeilijker om voor gelijkheid te pleiten voor dieren die verder van mensen afstaan? Afgelopen februari organiseerde ik met mijn Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap in Amsterdam het seminar The moral status of great apes and dolphins. Are apes and dolphins morally special? Dit was het derde seminar in de Apes & Dolphins Seminar Series die ik de afgelopen maanden heb georganiseerd samen met dolfijnenexpert dr. Justin Gregg van het Dolphin Communication Project en auteur van het vorig jaar verschenen, bijzonder boeiende boek Are dolphins really smart? The mammal behind the myth (Oxford University Press). Tijdens dit laatste seminar (georganiseerd als een Minding Animals Partner Event) gaven Justin en ik presentaties over het morele denken van ethici en filosofen over grote mensapen en dolfijnen en bespraken we de campagnes en projecten die zijn opgezet voor deze dieren, zoals de recente rechtszaken die het Nonhuman Rights Project voert om chimpansees als juridische personen erkend te krijgen en daarmee hun individuele vrijheid te bewerkstelligen.

Gelijkheid omdat ze zo op mensen lijken

Wat opvalt in al dit soort projecten is dat er voor gelijkheid van mensapen en dolfijnen wordt gepleit op basis van de veronderstelde grote overeenkomsten met mensen die we bij deze dieren aantreffen. Zo zouden mensapen en dolfijnen wat betreft hun grote intelligentie en complexe cognitieve vaardigheden heel veel op mensen lijken, en zouden zij net als mensen een rijk en sociaal gevoelsleven hebben. De beroemde dierethicus Peter Singer en de Italiaanse filosofe Paola Cavalieri noemen de grote mensapen bijvoorbeeld “verontrustende dubbelgangers van ons,” in het boek The Great Ape Project. Equality Beyond Humanity uit 1993, waarmee het Great Ape Project toen werd gelanceerd. Ook in de rechtszaken die het Nonhuman Rights Project (opgezet door de jurist Steven Wise) afgelopen december opstelde voor chimpansee Tommy en drie andere chimpansees, ligt de focus enorm op het aantonen van de overeenkomsten van chimpansees met mensen. De juridische documentatie behorend bij de rechtszaak voor Tommy bevat meer dan 30 pagina’s aan wetenschappelijk feitenmateriaal (waaronder ook nog zeer controversiele feiten) met een opsomming aan allerlei, met name cognitieve vaardigheden die chimpansees met mensen zouden delen. Daarbij wordt het vermogen tot autonomie als belangrijkste cognitieve vaardigheid gezien. Chimpansees hebben zelfbewustzijn en zijn autonome en rationele wezens. Qua intelligentie zouden ze dus op mensen lijken en daarom zouden ze ook als moreel gelijk moeten worden beschouwd. Chimpansees zouden ook een episodisch geheugen hebben, wat inhoudt dat ze kunnen onthouden wat hen in het verleden is overkomen en vanuit die ervaringen ook de toekomst kunnen anticiperen. Het houden van chimpansees in gevangenschap zou dan ook een speciale vorm van lijden betekenen, aangezien chimpansees zich dus kunnen realiseren dat die gevangenschap voor altijd duurt en ze daardoor extra lijden. Voor dieren zonder een dergelijk geheugen en zelfconcept zou gevangenschap “veel van zijn kracht als straf verliezen,” omdat voor dergelijke dieren elk moment nieuw zou zijn en ze zich dus geen voorstelling zouden kunnen maken van langdurige gevangenschap. De eindconclusie die het Nonhuman Rights Project dan trekt over chimpansees is dat “geen enkele diersoort zo dicht bij mensen komt wat betreft zelfbewustzijn en taalvermogens, en diversiteit aan gedragingen zoals werktuiggebruik, gebarencommunicatie, sociaal leren en reacties op de dood.” En om die reden zouden chimpansees het verdienen om als (juridische) personen erkend te worden en daarmee een gelijke status met mensen moeten verkrijgen.

Eerste doorbreking van speciesisme?

Zowel het Great Ape Project als het Nonhuman Rights Project zien het belang van hun aktiviteiten vooral als een poging om eindelijk een breuk te krijgen in de barrière die tussen mensen en alle andere dieren staat: een doorbreking van het speciesisme, het ongerechtvaardigd bevoordelen van leden van je eigen soort en het benadelen van leden van andere soorten. De keuze voor grote mensapen wordt dan beargumenteerd door te wijzen op de vele mensachtige vermogens die deze dieren hebben, waardoor een beperking tot mensapen het meest succesvol zou zijn om morele en juridische gelijkheid voor te verkrijgen. Zo schrijven Singer en Cavalieri dat op dit moment gelijkheid voor alle dieren onbereikbaar is en heeft een project gericht op alleen mensapen veel meer kans om te slagen. (Overigens wil het Nonhuman Rights Project zich in de toekomst ook richten op dolfijnen, olifanten en grijze roodstaart papegaaien, omdat van alle dieren deze het meest op mensen zouden lijken qua intelligentie en gevoelsleven.)

Toen het Great Ape Project in 1993 begon heb ik zelf een aantal jaren samengewerkt met Singer en Cavalieri en hun project. Mijn eigen morele positie correspondeerde echter niet met deze focus op alleen mensapen. Ik sta zelf een egalitarisme voor tussen alle dieren die bewustzijn hebben, in de zin dat ze uberhaupt iets kunnen beleven als positieve en negatieve ervaringen. Wat mij betreft zijn er inmiddels voldoende wetenschappelijke gegevens die het heel plausibel maken dat in ieder geval alle gewervelde dieren bewustzijn hebben. De intelligentie van een dier is in mijn ogen moreel irrelevant. Net zoals we tussen mensen onderling geen moreel onderscheid maken op basis van intelligentie, zouden we dat ook tussen alle dieren niet moeten doen en zouden we alle dieren als gelijken moeten zien. Desondanks deed ik mee aan het Great Ape Project, in de hoop dat dat inderdaad eindelijk tot een eerste breuk in het speciesisme zou leiden. De erkenning van de grote mensapen als gelijken zou betekenen dat mensen voor het eerst andere dieren als gelijken zouden zien. En dat zou er toe kunnen leiden dat mensen meer gaan nadenken over hun houding ten opzichte van álle andere dieren en uiteindelijk zou zo gelijkheid voor alle dieren stapje voor stapje dichterbij kunnen komen.

Inmiddels zijn er ook daadwerkelijk dingen bereikt voor de grote mensapen. Zo hebben een aantal landen nu wetten die het gebruiken van mensapen in biomedisch onderzoek officieel verbieden en wordt het biomedisch onderzoek met chimpansees in de Verenigde Staten langzaam gedeeltelijk afgebouwd. Tegelijkertijd hebben vrijwel al deze wetten (inclusief onze eigen Wet op de Dierproeven) helaas een ontsnappingsclausule, waarin staat dat in het geval van een pandemie in de vorm van levensbedreigende (menselijke) ziektes het wel is toegestaan om grote mensapen (en het zijn met name chimpansees) in te zetten voor levensreddende studies. De mens blijft zo dus alsnog belangrijker dan andere mensapen en van echte gelijkheid is nog lang geen sprake.

Of juist een bestendiging van speciesisme?

Een van de mensen die zich het meest uitspreekt tegen initatieven als het Great Ape Project en het Nonhuman Rights Project is de Amerikaanse jurist en filosoof Gary Francione, vertegenwoordiger van het abolitionisme, de positie waarbinnen men pleit voor een einde aan al het diergebruik door mensen. Hij had in 1993 een hoofdstuk geschreven voor het Great Ape Project boek, maar heeft daar later spijt van gekregen. Zo schrijft hij in een artikel uit 2006, The Great Ape Project: Not so great, dat het onjuist is om de morele status van een dier te verbinden aan de aanwezigheid van mensachtige cognitieve vaardigheden. Naar zijn idee daagt dat juist niet de speciesistsche hiërarchie tussen dieren uit, maar bekrachtigt en bestendigt die juist het speciesisme. De focus op dieren met zelfbewustzijn en rationaliteit is onjuist, omdat alleen het vermogen tot “sentience” of ervaringsbewustzijn moreel relevant is. Dan zou je nog kunnen denken dat het acceptabel kan zijn om morele relevantie te koppelen aan menselijke eigenschappen, omdat dat er uitéindelijk toe zou kunnen leiden dat ook andere dieren dan mensapen als onze gelijken worden erkend. Francione antwoordt daar echter op dat dat gelijk zou staan aan “het voeren van een mensenrechtencampagne door eerst om rechten voor de “slimmere” mensen te vragen in de hoop dat we later rechten zullen geven aan minder intelligente mensen, of alleen die mensen met één zwarte ouder beter behandelen omdat ze meer op blanke mensen lijken.” Ook de Amerikaanse etholoog Marc Bekoff noemt een focus op mensapen een vorm van primatocentrisme en dus speciesisme. Verder is er kritiek gekomen van vertegenwoordigers van de feministische dierethiek, die een focus op rationele en zelfbewuste dieren als een vorm van hiërarchisch denken zien, voortkomend uit het idee van de blanke, rationele en vermogende westerse man als standaard. Volgens feministen als Lori Gruen is de focus op dieren die lijken op mensen onjuist, omdat dat een dualisme introduceert, waarbij er altijd een “ander” zal zijn die minder mensachtig is en daarom wordt uitgesloten.

Mijn eigen visie op deze projecten is inmiddels ook danig veranderd. Natuurlijk weet je nooit zeker of deze projecten zullen slagen en dan inderdaad een eerste stap kunnen zijn in het bevechten van speciesisme in al zijn vormen. Wat mij nu vooral tegen de borst stoot is de manier waarop de argumentatie nu wordt gevoerd. De mens staat centraal in de hele discussie, andere dieren worden langs de meetlat van de mens gelegd en al naar gelang ze meer of minder overeenkomsten met mensen hebben wordt hun morele status bepaald. Dat lijkt me niet de goede weg. Het mensachtig zijn van een dier moet toch niet het morele kriterium zijn voor gelijkheid? Toen ik de juridische documenten van het Nonhuman Rights Project doornam werd ik haast vervuld van fysieke walging, omdat in alle pagina’s constant doorklinkt dat de enige reden dat er om gelijkheid van chimpansees wordt gevraagd, is omdat ze zo bijzonder veel op mensen lijken. Zou het Nonhuman Rights Project slagen, dan zitten we daarna echt met een probleem voor andere dieren die niet zoveel op mensen lijken. Dan moeten we het opeens over een hele andere boeg gooien en de mens als maatstaf juist gaan bekritiseren. Dan moeten we weer terug naar waar het eigenlijk vanaf het begin om heeft gedraaid: het feit dat andere dieren net als mensen dingen kunnen voelen en beleven en dus positieve en negatieve gevoelens kunnen ervaren. Dan moet je dus eerst weer een uitgebreide morele discussie gaan voeren dat allerlei vormen van intelligentie helemaal niet moreel relevant zijn en moet je dus met andere woorden de morele argumentatie die nu in dergelijke projecten wordt gebruikt compleet onderuit halen. Wordt het dan niet veel moeilijker om gelijkheid voor alle dieren te bereiken? Als je speciesisme wilt bestrijden moet je allereerst geen oneigenlijke of onjuiste argumenten gebruiken en dat is wat nu wel gebeurt. En je moet al helemaal niet meegaan in het hiërarchische denken wat het speciesisme juist kenmerkt. Willen we een wereld met gelijkheid voor alle dieren dan moet je vanaf het begin de juiste argumentatie hanteren, ook al is die gelijkheid nog lang niet daadwerkelijk te realiseren.

Kom met ons mee filosoferen

Wil je meer weten over de verschillende stromingen in de dierethiek, kom dan naar de Dierlijke Lentelezing Inleiding tot de dierethiek, die ik op 7 juni organiseer. Ik behandel dan het utilisme van Peter Singer, gericht op dierenbevrijding, de deontologie van Tom Regan, gericht op dierenrechten, het abolitionisme van Gary Francione, de feministische zorg dierethiek en de deep ecology of het biocentrisme. Na deze presentatie worden de aanwezigen in groepjes ingedeeld in de belangrijkste dierethiek stromingen en gaan we twee morele vraagstukken bespreken: het houden van dieren in dierentuinen, en het probleem met de grote grazers in de Oostvaardersplassen.

Dierlijke Lentelezingen in Amsterdam

april 8, 2014 door estebanrivas

Na het succes van de Dierlijke Winterlezingen organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW deze lente de Dierlijke Lentelezingen. Tijdens deze lezingen zal dr. Esteban Rivas uitgebreid de volgende onderwerpen behandelen: het recente onderzoek naar de intelligentie van honden, bewustzijn en emoties bij dieren, en een inleiding tot de dierethiek, en de intelligentie van grote mensapen (chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans). De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over de huidige wetenschappelijke stand van zaken over de intelligentie van honden en de intelligentie van grote mensapen, het bewustzijn en de emoties van honden en allerlei andere dieren, en die meer kennis willen verkrijgen en willen nadenken over dierethiek. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 middags en gaan door tot 16.30 uur. De lezing over dierethiek duurt echter 6 uur (van 11 tot 17 uur), omdat daar ook een praktisch gedeelte in zit, waarin de deelnemers zelf gaan nadenken over morele dillemma’s met dieren. Zoals gebruikelijk zullen de lezingen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder volgt de beschrijving en de praktische informatie over de vier lezingen.

Dierlijke Lentelezing 1, zaterdag 24 mei: Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.

De afgelopen 20 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Tijdens deze lezing zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. Centraal staan de thema’s sociale en fysieke intelligentie. Onderwerpen die aan bod zullen komen zijn o.a.: Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? In hoeverre begrijpen honden menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Wat is er uit taalonderzoek met honden voortgekomen, kunnen honden menselijke woorden begrijpen? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? De lezing geeft je een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook je eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie.

Dierlijke Lentelezing 2, zaterdag 31 mei: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Hilariteit bij het publiek wanneer ik het filmpje laat zien van wilde Afrikaanse dieren die dronken raken van gefermenteerde vruchten van de marula boom. Tijdens de vorige lezing over bewustzijn en emoties bij dieren.

Dierlijke Lentelezing 3, zaterdag 7 juni: Inleiding tot de dierethiek.

De introductie van het vraagstuk over de grote grazers in de Oostvaardersplassen. Tijdens de vorige lezing over dierethiek.

Tijdens deze lezing zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En tenslotte de deep ecology of het biocentrisme, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesime, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken? Na deze behandeling van de verschillende stromingen en standpunten op het gebied van de dierethiek volgt een praktisch gedeelte. Daarvoor zullen de deelnemers worden ingedeeld in de belangrijkste dierethische stromingen. Vervolgens gaan we een aantal ethische vraagstukken of dilemma’s behandelen, waarbij het de bedoeling is dat de deelnemers zich het denken eigen maken van de stroming waarbij ze zijn ingedeeld en leren beargumenteerd een positie te bepalen m.b.t. het ethische vraagstuk. Denk aan het vraagstuk van het houden van dieren in gevangenschap, zoals in dierentuinen, maar bijvoorbeeld ook aan de recente issues rond de uitgezette grazers in de Oostvaardersplassen: Is het moreel gerechtvaardigd om deze dieren niet bij te voeren, maar af te schieten tijdens strenge winters?

Dierlijke Lentelezing 4, zaterdag 14 juni: De intelligentie van grote mensapen.

In deze lezing geeft dr. Rivas een up-to-date overzicht van wat er in de wetenschap bekend is over de intelligentie of cognitie van grote mensapen: de chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans. Al meer dan 100 jaar doen wetenschappers onderzoek naar de intelligentie van onze harige neven en nichten. Hoe probeert de wetenschap de intelligentie van apen te bestuderen en wat voor resultaten zijn daar tot nu toe uit voortgekomen? En waarin verschilt onze menselijke intelligentie van de intelligentie van grote mensapen, en zijn er eigenlijk wel grote verschillen? En speelt een verschil in motivatie daarbij geen belangrijke rol? We gaan uitgebreid in op de fysieke en sociale intelligentie van mensapen. Bij fysieke cognitie worden de volgende onderwerpen behandeld: ruimtelijke kennis (object permanentie, cognitieve kaarten van de omgeving), kennis over de relaties tussen objecten (zoals het onderscheid zelfde-verschillend, figuurlijke en conceptuele analogieën), kwantitatieve kennis (hoeveelheden onderscheiden, optellen en aftrekken), geheugen, het begrijpen en gebruiken van symbolen (taalonderzoek), het gebruiken en vervaardigen van werktuigen of gereedschap, begrip van causale verbanden tussen objecten, inzicht, en zelfherkenning (spiegelproeven). Over de sociale cognitie van de grote mensapen zullen de volgende onderwerpen aan bod komen: sociaal leren en imitatie, cultuur, samenwerking (bv. tijdens collectief jagen), begrip van de mentale toestanden van een ander (ook wel Theory of Mind genoemd: begrip van de waarneming en het perspektief van een ander, begrip van de doelen en intenties van een ander, begrip van de kennis en gedachten van een ander), bedrog, empathie en altruïsme.

Voor wie? De Dierlijke Lentelezingen zijn bedoeld voor mensen die professioneel met dieren werken, voor studenten, en voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn. Hondengedragstherapeuten aangesloten bij vereniging Alpha krijgen 5 punten permanente educatie voor deelname aan de lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren” en voor de lezing “Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.”

Praktische informatie. De lezingen beginnen om 12.30 uur en eindigen om 16.30 uur. Let op: De tijden van de lezing over dierethiek wijken hiervan af. Deze begint namelijk om 11.00 uur en eindigt om 17.00 uur. Deelname aan de Dierlijke Lentelezingen kost 35 euro per lezing. Studenten (met een studentenkaart) krijgen korting en betalen 25 euro. De deelname aan de lezing over dierethiek kost 45 euro en voor studenten (met studentenkaart) 30 euro. De Dierlijke Lentelezingen zijn zonder lunch.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com. U krijgt dan een emailbericht toegstuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie. U kunt zich opgeven voor alle lezingen of voor 1 of meerdere lezingen naar keuze.

Lezing op het partijcongres van de Partij voor de Dieren

februari 20, 2014 door estebanrivas

Afgelopen herfst werd ik gevraagd om een lezing te geven op het partijcongres van de Partij voor de Dieren. Op 24 november zouden de partijleden bij elkaar komen om o.a. het programma voor de gemeenteraadsverkiezingen op te stellen. Ze zochten een spreker voor een lezing die na de lunch zou plaatsvinden. Ik ben zelf geen lid van de Partij voor de Dieren en heb ook nog nooit op hen gestemd. Eigenlijk gaan ze mij niet ver genoeg. Maar ik draag de partij wel een warm hart toe, aangezien ze wel goed de aandacht trekken voor allerlei problematiek rond hoe wij mensen met andere dieren omgaan. Ik besloot dus in te gaan op hun verzoek om een lezing.

In aktie tijdens mijn lezing op het partijcongres

Op zondag 24 november gaf ik ’s middags mijn lezing in een gigantische zaal voor een publiek van meer dan 400 mensen. De titel van mijn lezing was “Mensen zijn niet de enige slimme dieren.” Ik begon de lezing met mijzelf eerst voor te stellen en mijn avontuur te vertellen met de gebarende mensapen uit het taalonderzoek. Ik besprak de claim dat de chimpansees en gorilla’s uit de taalprojecten gebaren als HAPPY, SAD en CRY zouden gebruiken om hun gevoelens en emoties mee uit te drukken. Het vrolijke verhaal van de gorilla Koko en haar kitten All Ball kwam aan bod, waarbij Koko CRY, SAD en FROWN zou hebben gebaard toen het kitten na een paar maanden overleed toen het was overreden door een auto. Vervolgens liet ik de resulaten van mijn eigen onderzoek zien. De ontluisterende resultaten van mijn analyses van de archieven van de gebarende chimpansees en gorilla’s, waaruit bleek dat de apentaalonderzoekers zich schuldig hadden gemaakt aan een selectieve publicatie: alleen die uitingen werden gepubliceerd die talig of zinvol leken, maar alle overige uitingen die onzinnig leken werden weggelaten. Nooit gepubliceerd waren bijvoorbeeld dat Koko CRY CRY gebaarde bij een plaatje van een lachende man. Of SAD CRY SAD CRY bij een plaatje van een slang…

Na de bespreking van mijn onderzoek behandelde ik de boeiende studies naar de alarmkreten van meerkatten en prairiehonden. In tegenstelling tot wat Descartes eeuwen geleden had beweerd, dat dieren alleen maar hun passies communiceren en nooit elkaar informatie over de buitenwereld meedelen, blijkt uit deze onderzoeken dat meerkatten en prairiehonden elkaar met verschillend klinkende alarmkreten waarschuwen voor het soort roofdier wat in aantocht is (bijvoorbeeld een luipaard, arend of slang), en bij de prairiehonden (die ook een apart mensen-alarm hebben!) zelfs enige fysieke kenmerken van het specifieke roofdier wat ze zien.

Als laatste behandelde ik nog een paar onderwerpen uit het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Ik noemde dat uit recente studies is gebleken dat honden goed rekening houden met het visuele perspectief van mensen, dat ze het wijzen van ons als communicatief en coöperatief signaal goed begrijpen, en dat honden na een conflict de verliezende hond troosten. Tenslotte behandelde ik kort het taalonderzoek met honden, met border collie Chaser als de hond die meer dan 1.000 menselijke woorden leerde begrijpen voor allerlei speelgoed objecten.

Ik beantwoord vragen van het publiek, terwijl Marianne Thieme klaar staat met veganistische truffels en wijn

Na mijn lezing kreeg ik goede en ook kritische vragen. Zo vroeg Marianne Thieme of het eigenlijk wel leuk was geweest voor Chaser om 3 jaar lang dagelijks 4 tot 5 uur training in het leren van woorden te krijgen. Ik antwoordde daarop dat ik zelf geen onderzoek heb verricht naar de manier waarop Chaser woorden kreeg te leren, maar dat ik me voor kon stellen dat de wetenschappers die haar woorden leerden niet altijd haar belangen voorop zullen hebben gesteld. Ook stelde ze de vraag of de intelligentie van dieren eigenlijk wel belangrijk is voor de manier waarop we met deze andere dieren omgaan. Daarop was mijn antwoord dat intelligentie voor mij niet moreel relevant is en dat het erom gaat of dieren ervaringsbewustzijn hebben, dus positieve of negatieve ervaringen kunnen beleven. En tussen alle dieren die bewustzijn hebben sta ik dan een egalitarisme voor, net zoals we ook in de humane ethiek geen onderscheid tussen mensen maken op basis van hun intelligentie. Ik zei toen “bij mensen bestaan er ook slimme en domme mensen,” waarop het publiek moest lachen en applaus gaf.

Als dank voor mijn lezing ontving ik van Marianne Thieme een doos zalige veganistische truffels en een fles veganistische wijn. Het was erg leuk om deze lezing te geven en ik hoop dat de partijleden op deze manier weer wat hebben opgestoken over wat de wetenschap ontdekt over de intelligentie en het gevoelsleven van dieren.

Een groot gedeelte van mijn lezing op het partijcongres is te zien als video op het YouTube kanaal van de Partij voor de Dieren. Klik hieronder op het filmpje om de video te bekijken.

Dierlijke Winterlezingen in Amsterdam

november 8, 2013 door estebanrivas

Deze winter organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW weer de Dierlijke Winterlezingen. Tijdens deze dagen zal dr. Esteban Rivas uitgebreid de volgende onderwerpen behandelen: bewustzijn en emoties bij dieren, het recente onderzoek naar de intelligentie van honden, een inleiding tot de dierethiek, en de intelligentie van grote mensapen (chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans). De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over de huidige wetenschappelijke stand van zaken over de intelligentie van honden en de intelligentie van grote mensapen, het bewustzijn en de emoties van honden en andere dieren, en die meer kennis willen verkrijgen en willen nadenken over dierethiek. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 middags en gaan door tot 16.30 uur. De lezing over dierethiek duurt echter 6 uur (van 11 tot 17 uur), omdat daar ook een praktisch gedeelte in zit, waarin de deelnemers zelf gaan nadenken over morele dillemma’s met dieren. Zoals gebruikelijk zullen de lezingdagen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder volgt de beschrijving en de praktische informatie over de vier lezingen.

Zaterdag 18 januari: Dierlijke Winterlezing 1: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Kunnen dieren dromen?

Zaterdag 25 januari: Dierlijke Winterlezing 2: Inleiding tot de dierethiek.

Hoe kunnen we het beste met andere dieren omgaan?

Tijdens deze lezing zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En tenslotte de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesisme, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken? Na deze behandeling van de verschillende stromingen en standpunten op het gebied van de dierethiek volgt een praktisch gedeelte. Daarvoor zullen de deelnemers worden ingedeeld in de belangrijkste dierethische stromingen. Vervolgens gaan we een aantal ethische vraagstukken of dilemma’s behandelen, waarbij het de bedoeling is dat de deelnemers zich het denken eigen maken van de stroming waarbij ze zijn ingedeeld en leren beargumenteerd een positie te bepalen m.b.t. het ethische vraagstuk. Denk aan het vraagstuk van het houden van dieren in gevangenschap, zoals in dierentuinen, maar bijvoorbeeld ook aan de recente issues rond de uitgezette grazers in de Oostvaardersplassen: Is het moreel gerechtvaardigd om deze dieren niet bij te voeren, maar af te schieten tijdens strenge winters?

Zaterdag 1 februari: Dierlijke Winterlezing 3: Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.

Hoe slim zijn honden?

De afgelopen 19 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Tijdens deze lezing zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. Centraal staan de thema’s sociale en fysieke intelligentie. Onderwerpen die aan bod zullen komen zijn o.a.: Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? In hoeverre begrijpen honden menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Wat is er uit taalonderzoek met honden voortgekomen, kunnen honden menselijke woorden begrijpen? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? De lezing geeft je een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook je eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie.

Zaterdag 22 maart: Dierlijke Winterlezing 4: De intelligentie van grote mensapen.

Hoe slim zijn grote mensapen?

Voor wie? De Dierlijke Winterlezingen zijn bedoeld voor mensen die professioneel met dieren werken, voor studenten, en voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn. Hondengedragstherapeuten aangesloten bij vereniging Alpha krijgen 5 punten permanente educatie voor deelname aan de lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren” en voor de lezing “Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.”

Praktische informatie. De winterlezingen beginnen om 12.30 uur en eindigen om 16.30 uur. Let op: De tijden van de lezing over dierethiek wijken hiervan af. Deze begint namelijk om 11.00 uur en eindigt om 17.00 uur. Deelname aan de Dierlijke Winterlezingen kost 35 euro per lezing en voor studenten (met studentenkaart) 25 euro per lezing. Alleen de deelname aan de lezing over dierethiek kost 45 euro en voor studenten (met studentenkaart) 30 euro. De Dierlijke Winterlezingen zijn zonder lunch.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen aan estebanyes@gmail.com. U kunt zich opgeven voor alle lezingen of voor 1 of meerdere lezingen naar keuze. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin de praktische details m.b.t. betaling en dergelijke.

Inschrijving nog open voor aankomende lezingdagen

september 25, 2013 door estebanrivas

Afgelopen zaterdag gaf ik in Amsterdam weer de Dierlijke Lezingdag over het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Met veel plezier bracht ik daar de uitkomsten van al het nieuwe onderzoek naar de slimheid of zelfs genialiteit van honden, zoals wat honden begrijpen van het zien, horen en weten van mensen, hun begrip van onze communicatie signalen zoals wijzen en blikrichting, de honderden woorden die sommige honden kunnen begrijpen, het vermogen van honden tot imitatie, empathie en hun fysieke intelligentie. Zoals op de foto’s te zien waren er twee honden aanwezig op deze dag. In principe is het niet de bedoeling dat honden meekomen naar mijn lezingdagen, omdat het niet zo leuk is voor de honden om stil te zijn terwijl hun baasjes naar mijn verhalen luisteren. Maar soms kan het niet anders. De deelnemers afgelopen zaterdag waren erg enthousiast over de lezingdag. Reacties naderhand waren o.a. “een zeer leerzame dag,” “inspirerend,” “echt een aanrader,” “Esteban is niet alleen heel kundig, maar staat ook voor wat hij uitdraagt,” en “deze lezingen kan ik van harte aanbevelen.”

De komende maanden organiseer ik naast nog drie andere lezingdagen een aantal andere evenementen die van interesse zullen zijn voor iedereen die zijn kennis wil vergroten over dieren. Hieronder een chronologisch overzicht. Klik op de titels om meer informatie over de inhoud te krijgen en de praktische informatie om U in te schrijven. Voor alle evenementen staat de inschrijving nog open.

Zondag 6 oktober – Drenthe: Dierlijke Lezingdag: Inleiding tot de dierethiek.

Zaterdag 12 oktober – Amsterdam: Dierlijke Lezingdag: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Donderdag 17 oktober – Brussel: Vertoning documentaire “Project Nim” met na afloop vragen & antwoorden sessie met mijzelf.

Zaterdag 19 oktober – Amsterdam: Dierlijke Lezingdag: Inleiding tot de dierethiek.

Donderdag 24 oktober – Veenendaal: Ochtendmodules over de intelligentie van honden voor de cursus Het hondenbrein: De aard van het beestje, Edupet.

Zaterdag 26 oktober – Amsterdam: tweede seminar in de Apes and Dolphins Seminar Series, getiteld: Our cognitive cousins: The intelligence of apes and dolphins. Let op: de voertaal van het seminar is Engels.

Zaterdag 2, 9 en 16 november – Amsterdam: driedaagse cursus Communicatie en taal bij dieren.

Dierlijke Lezingdagen gelden als permanente educatie voor hondengedragstherapeuten

augustus 30, 2013 door estebanrivas

Goed nieuws voor hondengedragstherapeuten die aangesloten zijn bij Alpha, de Nederlandse Vereniging van Gedragstherapeuten voor Honden. Ik had het bestuur van Alpha gevraagd in hoeverre mijn Dierlijke Lezingdagen kunnen gelden als permanente educatie voor hondengedragstherapeuten. Het bestuur heeft besloten voor 2 van de lezingdagen 5 punten permanente educatie toe te kennen. En wel de volgende twee Dierlijke Lezingdagen: “Recent onderzoek naar de intelligentie van honden” en “Bewustzijn en emoties bij dieren.” Elk van deze lezingdagen geldt dus als 5 punten permanente educatie. De eerstvolgende mogelijkheden om deel te nemen aan deze lezingdagen zijn: