VPRO interview voor Wetenschap 24

februari 20, 2014 door estebanrivas

Het wetenschapsprogramma van de VPRO en de NTR, Labyrint, had vorig jaar op 6 oktober een boeiende aflevering, getiteld “Mieren en apen,” waarin een aantal overeenkomsten werden getoond tussen mieren en apen op het gebied van samenwerking. In het programma kwam orang-oetan onderzoeker Carel van Schaik (tegenwoordig verbonden aan de Universiteit van Zürich) aan het woord over cultuur en samenwerking bij apen. Naar zijn idee was het grote verschil tussen mensen en andere mensapen het feit dat mensen hun kinderen gezamenlijk opvoeden en vooral actief nieuwe dingen leren aan hun kroost. Zijn onderzoeksgroep doet ook onderzoek met klauwaapjes, waaruit een begin van dergelijk aktief leren aan jongen apen het geval blijkt te zijn. Klik hier om de hele aflevering te bekijken op de website Wetenschap 24. (Overigens is het programma Labyrint inmiddels helaas opgeheven door bezuinigingen, een enorm verlies voor de Nederlandse televisie.)

Naar aanleiding van deze aflevering ben ik door Rienk Aalbers van de VPRO geïnterviewd over mijn visie op de verschillen tussen mensen en andere apen. Onder de titel “Ontwikkeling van de moderne mens. Het verschil in communicatie tussen mensen en mensapen” is dit interview te lezen op Wetenschap 24. Hieronder kun je het interview lezen in de vorm van screenshots van de site.

Hovo cursus “Communicatie en taal bij dieren” in Roermond

december 13, 2013 door estebanrivas

In februari en maart 2014 geeft dr. Esteban Rivas de cursus “Communicatie en taal bij dieren” voor het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) Zuyd op de lokatie Roermond. Na deze cursus al op meerdere Hovo’s in het land te hebben gegeven, is de provincie Limburg nu eindelijk aan de beurt.

Omschrijving van de cursus: Iedereen vraagt zich wel eens af hoe dieren communiceren. Wij mensen doen dat vooral met taal, maar bestaat er ook zoiets als ‘dierentaal’? Geven dieren uiting aan passies en emoties? Als we luisteren naar het geblaf van honden of het miauwen van katten, zou je denken van wel. We weten dat dieren elkaar dingen duidelijk maken. maar hoe gaat dat in zijn werk?

Om het antwoord te vinden op deze vragen is er wereldwijd onderzoek gedaan onder allerlei diersoorten. Dit heeft een schat aan informatie en inzichten opgeleverd over communicatie en ‘taal’ bij dieren. Zo zijn bijvoorbeeld de alarmkreten van meerkatten, stokstaartjes en prairiehonden geanalyseerd. Onderzoek onder zangvogels toonde aan dat de ouders hun kinderen melodieën leren met een bepaalde opbouw en functie. Er is gebleken dat grote mensapen, net als wij, met hun gezichtsuitdrukking veel duidelijk kunnen maken. Ook hebben wetenschappers geprobeerd een menselijke taal te leren aan apen en zijn er experimenten uitgevoerd om dolfijnen en zeeleeuwen opdrachten te geven door middel van gebaren. Natuurlijk is er ook taalonderzoek onder huisdieren gepleegd om erachter te komen wat honden en katten begrijpen van menselijke communicatie. Begrijpen ze onze woorden en gebaren? Weet de papagaai wat ‘Lorre’ betekent? Weet uw hond wat u bedoelt als u naar een stok wijst?

Deze cursus biedt u een overzicht van de vele onderzoeken naar dierlijke communicatie en de fascinerende resultaten. De informatie wordt ondersteund door veel beeldmateriaal.

College 1: Communicatie en menselijke taal: kenmerken en definities.
College 2: Vogelroepen, vogelzang en taalonderzoek met papegaaien.
College 3: Natuurlijke communicatie van grote mensapen.
College 4: Taalonderzoek met grote mensapen.
College 5: Taalonderzoek met bonobo’s, dolfijnen, en zeeleeuwen
College 6: De communicatie van honden en katten en het taalonderzoek met honden.

De cursus zal worden gegeven in MFC ’t Paradies, Munsterstraat 61 te Roermond. De colleges vinden plaats op vrijdagmiddag van 13.30 tot 15.30 uur op de volgende data: 7, 14, 21, 28 februari en 14 en 21 maart. Men kan zich voor deze cursus inschrijven tot en met 30 januari 2014. Inschrijven kan alleen als U 50 jaar of ouder bent. Klik hier om U in te schrijven.

Bent U jonger dan 50 jaar en wilt U toch deze cursus volgen? Het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap biedt de cursus “Communicatie en taal bij dieren” in 2 zaterdagen in maart aan voor mensen van alle leeftijden. Klik hier voor meer informatie over deze 2-daagse cursus op zaterdagen 1 en 8 maart.

Daarnaast kan alvast gemeld worden dat dr. Rivas in juli 2014 een zomercursus over de intelligentie van honden zal geven voor Hovo Amsterdam. In 4 colleges zullen dan de boeiende nieuwe studies naar de intelligentie van honden worden behandeld. Als cursusboek zal De Wijsheid van Honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare en Vanessa Woods worden gebruikt.

In de herfst van 2014 keert dr. Rivas ook terug bij Hovo Rotterdam. Daar zal hij in oktober en november een cursus in 8 colleges geven over de intelligentie van dieren. In deze cursus zal hij een overzicht geven van de wetenschappelijke stand van zaken op het gebied van de intelligentie van allerlei dieren, van mensapen tot kraaiachtigen, van olifanten tot ratten en nog veel meer. Nadere informatie over deze twee cursussen volgt tezijnertijd.

Cursus “Communicatie en taal bij dieren”

november 8, 2013 door estebanrivas

De afgelopen jaren heeft dr. Rivas aan meerdere universiteiten in het land voor het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) met succes de cursus “Communicatie en taal bij dieren. Recente ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek” gegeven, waarin hij de wetenschappelijke stand van zaken bespreekt over de natuurlijke communicatie van allerlei dieren en de resultaten die uit taalonderzoek met verschillende dieren zijn voortgekomen. Deze cursus is nu beschikbaar voor mensen van alle leeftijden in de vorm van een 2-daagse cursus op twee opeenvolgende zaterdagen in maart.

Het paard Slimme Hans, begin 20e eeuw Berlijn. Hans zou allerlei vragen van mensen kunnen beantwoorden…

Beschrijving: Vogels zingen, honden blaffen en kikkers kwaken: overal communiceren dieren. In het dierenrijk vindt communicatie op allerlei manieren plaats. Op een gegeven moment in de evolutie heeft dierlijke communicatie zich ontwikkeld tot menselijke taal. De vraag die wetenschappers en filosofen al lange tijd bezig houdt, is of de mens daarbij een eenzame positie heeft als het enige wezen met taal. Vanaf begin twintigste eeuw is er veel onderzoek gedaan waarbij werd getracht om allerlei dieren (delen van) de menselijke taal aan te leren. Daarnaast is men steeds verder gekomen in het onderzoek naar de natuurlijke communicatie van dieren. In deze cursus gaan we de stand van zaken behandelen op het gebied van het onderzoek naar communicatie en taal bij dieren. De cursus biedt u een breed overzicht, waarbij op kritische wijze het communicatie- en taalonderzoek met dieren wordt behandeld.

Zaterdag 1 maart: Dag 1.

Communicatie en menselijke taal: Kenmerken en definities. De taalontwikkeling van kinderen. De alarmkreten van meerkatten en prairiehonden. De communicatie en dansen van honingbijen. De zang en roepen van vogels. De natuurlijke communicatie van grote mensapen.

Wat delen deze prairie honden elkaar mee over roofdieren in hun alarmkreten?

Tijdens de eerste dag behandelen we de verschillende vormen van communicatie die er bestaan. Om een goed onderscheid te kunnen maken tussen dierlijke communicatie en menselijke taal, gaan we in op de kenmerken van de menselijke taal. We behandelen de relatie tussen taal en hersenen en bekijken hoe taal zich ontwikkelt bij menselijke kinderen. Ook kijken we naar de interpretatie van dierlijke communicatie: alleen een uiting van passies en emoties, of kunnen dieren ook verwijzen naar verschillende zaken in de wereld? Wat betekenen de alarmkreten van meerkatten en prairiehonden? Ook behandelen we de dansen van honingbijen, waarmee bijen elkaar informatie geven over geschikte voedsellocaties. Vervolgens gaan we in op de communicatie van vogels. Alle vogelsoorten hebben verschillende soorten roepen: om contact te houden, emoties te uiten, alarm te slaan. Hoe herkent U deze roepen? Daarnaast zingen zangvogels, papegaaien en kolibries liederen met een specifieke opbouw en functie, die ze leren van hun ouders. Wat zijn hier de overeenkomsten met menselijke taal? En hoe communiceren onze naaste verwanten, de grote mensapen? In de laatste decennia is veel bekend geworden over de verschillende vormen van communicatie van chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans. We behandelen de communicatieve waarde van de gezichtsuitdrukkingen van de grote mensapen, hun specifieke vocalisaties en de communicatieve gebaren waar grote mensapen van nature gebruik van maken.

Zaterdag 8 maart: Dag 2.

Taalonderzoek met grote mensapen, dolfijnen, zeeleeuwen en papegaaien. Begrip menselijke communicatieve signalen door honden en andere dieren. Taalonderzoek met honden.

De chimpansee Tatu maakt het gebaar voor BLACK

Al meer dan een eeuw is in allerlei, vaak controversiële, onderzoeken, geprobeerd om dieren een menselijke taal aan te leren. Zo zijn chimpansees en andere mensapen gebruikt in experimenten om ze gesproken woorden te laten uitspreken. Ook probeerde men chimpansees, gorilla’s en orang-oetans gebaren te leren om met mensen te communiceren. Beroemde apen zoals de chimpansee Washoe en de gorilla Koko leerden met succes tientallen gebaren. Maar vervolgens onstond de apentaalcontroverse, want in hoeverre is hier eigenlijk sprake van taal? We gaan in op de methodologische valkuilen bij dit soort onderzoek en de fouten in interpretaties en conclusies die gemaakt kunnen worden. We behandelen ook het eigen onderzoek van dr. Rivas met deze talige apen. Daarnaast gaan we in op het onderzoek waarbij Kanzi en andere bonobo’s communiceren d.m.v. geometrische symbolen (lexigrammen). Vervolgens gaan we in op het taalonderzoek met andere dieren dan apen: Kunnen dolfijnen en zeeleeuwen opdrachten uitvoeren die door mensen worden gegeven door middel van gebaren? Kunnen papegaaien met mensen communiceren door menselijke woorden uit te spreken? En wat begrijpen honden en andere dieren van onze communicatie, zoals wijzen en blikrichting? Tenslotte laat recent onderzoek zien dat sommige honden honderden menselijke woorden voor allerlei objecten kunnen begrijpen.

Na deze cursus heeft U een nieuwe kijk op de manier waarop dieren communiceren en heeft U inzicht in de vraag in hoeverre we van taal kunnen spreken bij andere dieren. Naast verrassende inzichten in de dieren om ons heen krijgt U ook een beeld van de soms hoog oplopende controverses op dit gebied.

Voor wie? De cursus is bedoeld voor mensen die professioneel met dieren werken, voor studenten, en voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Praktische informatie. De cursus bestaat uit twee zaterdagen die beginnen om 11.00 uur en eindigen om 17.00 uur. Het betreft zaterdag 1 en 8 maart. Men kan zich voor de hele cursus inschrijven of voor 1 zaterdag. Kosten zijn 45 euro per dag, dus 90 euro voor de hele cursus. Studenten met een studentenkaart betalen 30 euro per dag of 60 euro voor de hele cursus. De cursus wordt zonder lunch gegeven.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen aan estebanyes@gmail.com. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin de praktische details m.b.t. betaling en dergelijke.

Dierlijke Winterlezingen in Amsterdam

november 8, 2013 door estebanrivas

Deze winter organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW weer de Dierlijke Winterlezingen. Tijdens deze dagen zal dr. Esteban Rivas uitgebreid de volgende onderwerpen behandelen: bewustzijn en emoties bij dieren, het recente onderzoek naar de intelligentie van honden, een inleiding tot de dierethiek, en de intelligentie van grote mensapen (chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans). De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over de huidige wetenschappelijke stand van zaken over de intelligentie van honden en de intelligentie van grote mensapen, het bewustzijn en de emoties van honden en andere dieren, en die meer kennis willen verkrijgen en willen nadenken over dierethiek. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 middags en gaan door tot 16.30 uur. De lezing over dierethiek duurt echter 6 uur (van 11 tot 17 uur), omdat daar ook een praktisch gedeelte in zit, waarin de deelnemers zelf gaan nadenken over morele dillemma’s met dieren. Zoals gebruikelijk zullen de lezingdagen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder volgt de beschrijving en de praktische informatie over de vier lezingen.

Zaterdag 18 januari: Dierlijke Winterlezing 1: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Kunnen dieren dromen?

Tijdens deze lezing gaat dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Hoe belangrijk is affectie en liefde in het leven van dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Zaterdag 25 januari: Dierlijke Winterlezing 2: Inleiding tot de dierethiek.

Hoe kunnen we het beste met andere dieren omgaan?

Tijdens deze lezing zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En tenslotte de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesisme, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken? Na deze behandeling van de verschillende stromingen en standpunten op het gebied van de dierethiek volgt een praktisch gedeelte. Daarvoor zullen de deelnemers worden ingedeeld in de belangrijkste dierethische stromingen. Vervolgens gaan we een aantal ethische vraagstukken of dilemma’s behandelen, waarbij het de bedoeling is dat de deelnemers zich het denken eigen maken van de stroming waarbij ze zijn ingedeeld en leren beargumenteerd een positie te bepalen m.b.t. het ethische vraagstuk. Denk aan het vraagstuk van het houden van dieren in gevangenschap, zoals in dierentuinen, maar bijvoorbeeld ook aan de recente issues rond de uitgezette grazers in de Oostvaardersplassen: Is het moreel gerechtvaardigd om deze dieren niet bij te voeren, maar af te schieten tijdens strenge winters?

Zaterdag 1 februari: Dierlijke Winterlezing 3: Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.

Hoe slim zijn honden?

De afgelopen 19 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Tijdens deze lezing zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. Centraal staan de thema’s sociale en fysieke intelligentie. Onderwerpen die aan bod zullen komen zijn o.a.: Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? In hoeverre begrijpen honden menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Wat is er uit taalonderzoek met honden voortgekomen, kunnen honden menselijke woorden begrijpen? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? De lezing geeft je een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook je eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie.

Zaterdag 22 maart: Dierlijke Winterlezing 4: De intelligentie van grote mensapen.

Hoe slim zijn grote mensapen?

In deze lezing geeft dr. Rivas een up-to-date overzicht van wat er in de wetenschap bekend is over de intelligentie of cognitie van grote mensapen: de chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans. Al meer dan 100 jaar doen wetenschappers onderzoek naar de intelligentie van onze harige neven en nichten. Hoe probeert de wetenschap de intelligentie van apen te bestuderen en wat voor resultaten zijn daar tot nu toe uit voortgekomen? En waarin verschilt onze menselijke intelligentie van de intelligentie van grote mensapen, en zijn er eigenlijk wel grote verschillen? En speelt een verschil in motivatie daarbij geen belangrijke rol? We gaan uitgebreid in op de fysieke en sociale intelligentie van mensapen. Bij fysieke cognitie worden de volgende onderwerpen behandeld: ruimtelijke kennis (object permanentie, cognitieve kaarten van de omgeving), kennis over de relaties tussen objecten (zoals het onderscheid zelfde-verschillend, figuurlijke en conceptuele analogieën), kwantitatieve kennis (hoeveelheden onderscheiden, optellen en aftrekken), geheugen, het begrijpen en gebruiken van symbolen (taalonderzoek), het gebruiken en vervaardigen van werktuigen of gereedschap, begrip van causale verbanden tussen objecten, inzicht, en zelfherkenning (spiegelproeven). Over de sociale cognitie van de grote mensapen zullen de volgende onderwerpen aan bod komen: sociaal leren en imitatie, cultuur, samenwerking (bv. tijdens collectief jagen), begrip van de mentale toestanden van een ander (ook wel Theory of Mind genoemd: begrip van de waarneming en het perspektief van een ander, begrip van de doelen en intenties van een ander, begrip van de kennis en gedachten van een ander), bedrog, empathie en altruïsme.

Voor wie? De Dierlijke Winterlezingen zijn bedoeld voor mensen die professioneel met dieren werken, voor studenten, en voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn. Hondengedragstherapeuten aangesloten bij vereniging Alpha krijgen 5 punten permanente educatie voor deelname aan de lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren” en voor de lezing “Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.”

Praktische informatie. De winterlezingen beginnen om 12.30 uur en eindigen om 16.30 uur. Let op: De tijden van de lezing over dierethiek wijken hiervan af. Deze begint namelijk om 11.00 uur en eindigt om 17.00 uur. Deelname aan de Dierlijke Winterlezingen kost 35 euro per lezing en voor studenten (met studentenkaart) 25 euro per lezing. Alleen de deelname aan de lezing over dierethiek kost 45 euro en voor studenten (met studentenkaart) 30 euro. De Dierlijke Winterlezingen zijn zonder lunch.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen aan estebanyes@gmail.com. U kunt zich opgeven voor alle lezingen of voor 1 of meerdere lezingen naar keuze. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin de praktische details m.b.t. betaling en dergelijke.

Inschrijving nog open voor aankomende lezingdagen

september 25, 2013 door estebanrivas

Afgelopen zaterdag gaf ik in Amsterdam weer de Dierlijke Lezingdag over het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Met veel plezier bracht ik daar de uitkomsten van al het nieuwe onderzoek naar de slimheid of zelfs genialiteit van honden, zoals wat honden begrijpen van het zien, horen en weten van mensen, hun begrip van onze communicatie signalen zoals wijzen en blikrichting, de honderden woorden die sommige honden kunnen begrijpen, het vermogen van honden tot imitatie, empathie en hun fysieke intelligentie. Zoals op de foto’s te zien waren er twee honden aanwezig op deze dag. In principe is het niet de bedoeling dat honden meekomen naar mijn lezingdagen, omdat het niet zo leuk is voor de honden om stil te zijn terwijl hun baasjes naar mijn verhalen luisteren. Maar soms kan het niet anders. De deelnemers afgelopen zaterdag waren erg enthousiast over de lezingdag. Reacties naderhand waren o.a. “een zeer leerzame dag,” “inspirerend,” “echt een aanrader,” “Esteban is niet alleen heel kundig, maar staat ook voor wat hij uitdraagt,” en “deze lezingen kan ik van harte aanbevelen.”

De komende maanden organiseer ik naast nog drie andere lezingdagen een aantal andere evenementen die van interesse zullen zijn voor iedereen die zijn kennis wil vergroten over dieren. Hieronder een chronologisch overzicht. Klik op de titels om meer informatie over de inhoud te krijgen en de praktische informatie om U in te schrijven. Voor alle evenementen staat de inschrijving nog open.

Zondag 6 oktober – Drenthe: Dierlijke Lezingdag: Inleiding tot de dierethiek.

Zaterdag 12 oktober – Amsterdam: Dierlijke Lezingdag: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Donderdag 17 oktober – Brussel: Vertoning documentaire “Project Nim” met na afloop vragen & antwoorden sessie met mijzelf.

Zaterdag 19 oktober – Amsterdam: Dierlijke Lezingdag: Inleiding tot de dierethiek.

Donderdag 24 oktober – Veenendaal: Ochtendmodules over de intelligentie van honden voor de cursus Het hondenbrein: De aard van het beestje, Edupet.

Zaterdag 26 oktober – Amsterdam: tweede seminar in de Apes and Dolphins Seminar Series, getiteld: Our cognitive cousins: The intelligence of apes and dolphins. Let op: de voertaal van het seminar is Engels.

Zaterdag 2, 9 en 16 november – Amsterdam: driedaagse cursus Communicatie en taal bij dieren.

Tweede seminar in de Apes & Dolphins Seminar Series: Onze cognitieve verwanten: De intelligentie van grote mensapen en dolfijnen

augustus 22, 2013 door estebanrivas

Het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap en het Dolphin Communication Project organiseren dit jaar de Apen en Dolfijnen Seminar Serie in Amsterdam. Samen met dolfijnen expert Justin Gregg behandel ik tijdens deze 3-delige seminar serie de wetenschappelijke en ethische aspecten en vraagstukken rondom de studie naar taal en intelligentie bij grote mensapen en dolfijnen.

Let op: de voertaal tijdens de seminars is Engels!

Afgelopen april vond het eerste seminar in deze serie plaats, over de natuurlijke communicatie van en het taalonderzoek met dolfijnen en grote mensapen. Het tweede seminar in de Apes & Dolphins Seminar Series zal plaatsvinden op 26 oktober a.s. en zal volledig gewijd zijn aan de vele onderzoeken naar de intelligentie van grote mensapen en dolfijnen. Het zal plaatsvinden aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. De titel is: Our cognitive cousins: The intelligence of apes and dolphins. Voeg U bij mij en dolfijnen expert Justin Gregg voor een hele dag waarin wij de boeiende wetenschappelijke ontdekkingen m.b.t. de intelligentie van grote mensapen en dolfijnen zullen behandelen. Het seminar zal bestaan uit lezingen over de studie naar de intelligentie of cognitie van grote mensapen en dolfijnen, en wat wetenschappers hebben geleerd over de manier waarop deze dieren complexe vormen van denken gebruiken om problemen op te lossen in gevangenschap en de vrije natuur. Ondanks het feit dat grote mensapen en dolfijnen ver van elkaar verwijderd zijn op evolutionaire schaal, zijn er bij deze diersoorten vergelijkbare complexe sociale systemen geëvolueerd, evenals vermogens om door mensen gecreëerde communicatiesystemen te gebruiken, en het vermogen tot zelfbewustzijn. Dit seminar zal de huidige wetenschappelijke stand van zaken bespreken over de cognitie van mensapen en dolfijnen, en zal de aard van hun intelligentie vergelijken met die van mensen en andere dieren. Onderwerpen die aan bod komen zijn o.a. sociale intelligentie, (zelf)bewustzijn, probleemoplossend vermogen, werktuiggebruik, sociaal leren en cultuur, categorisatie, emotionele intelligentie, empathie, altruïsme, Theory of Mind, en begrip van menselijke communicatieve signalen. De derde speker op het seminar is dolfijnen onderzoeker Hilco Jansma, die zijn experimenten zal presenteren waarbij dolfijnen zichzelf onderzoeken in spiegels. Natuurlijk zal er veel ruimte zijn voor goede discussies en debatten tijdens de hele dag.

Dit seminar is het tweede in de Apen & Dolfijnen Seminar Serie, een driedelige seminar serie waarin de wetenschappelijke en morele vraagstukken worden behandeld m.b.t. de studie van taal en intelligentie bij grote mensapen en dolfijnen. Het laatste seminar, over de morele status van apen en dolfijnen, zal later dit jaar worden georganiseerd.

Registratie voor dit seminar kost 50 euro (30 euro voor studenten met een studentenkaart) en is inclusief lunch, koffie/thee, als ook een goodie-bag. Het seminar zal worden gehouden in het Hoofdgebouw van de Vrije Universiteit te Amsterdam, in collegezaal HG 2A06 (2e verdieping A-vleugel, zaalnr 6).

Om U te registreren voor het seminar of om meer informatie te vragen, kunt U een boodschap sturen naar estebanyes@gmail.com of vult U onderstaand formulier in:

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

Registreer zo snel mogelijk om teleurstelling te voorkomen, aangezien er een maximum aantal deelnemers is.

Blijf op de hoogte van de Apes and Dolphins Seminar Series via onze Facebook pagina: http://www.facebook.com/ApesAndDolphinsSeminarSeries

Download een PDF folder (om uit te printen) at this link.

De Apes and Dolphins Seminar Series is een Minding Animals Partner Event. Meer informatie over Minding Animals: www.mindinganimals.com

Cursus “Communicatie en taal bij dieren” voor alle belangstellenden

juli 24, 2013 door estebanrivas

De afgelopen jaren heb ik aan meerdere universiteiten in het land voor het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) met succes de cursus “Communicatie en taal bij dieren. Recente ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek” gegeven, waarin ik de wetenschappelijke stand van zaken bespreek over de natuurlijke communicatie van allerlei dieren en de resultaten die uit taalonderzoek met verschillende dieren zijn voortgekomen. Deze cursus was bij de HOVO’s alleen beschikbaar voor mensen van 50 jaar en ouder. Herhaald kreeg ik dan ook het verzoek om deze cursus ook te gaan geven voor mensen onder de 50 jaar en daar wil ik nu gehoor aan geven. Het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap organiseert in november een 3-daagse cursus “Communicatie en taal bij dieren” voor mensen van alle leeftijden.

Beschrijving:

Het paard Slimme Hans, begin 20e eeuw Berlijn. Hans zou allerlei vragen van mensen kunnen beantwoorden…

Vogels zingen, honden blaffen en kikkers kwaken: overal communiceren dieren. In het dierenrijk vindt communicatie op allerlei manieren plaats. Op een gegeven moment in de evolutie heeft dierlijke communicatie zich ontwikkeld tot menselijke taal. De vraag die wetenschappers en filosofen al lange tijd bezig houdt, is of de mens daarbij een eenzame positie heeft als het enige wezen met taal. Vanaf begin twintigste eeuw is er veel onderzoek gedaan waarbij werd getracht om allerlei dieren (delen van) de menselijke taal aan te leren. Daarnaast is men steeds verder gekomen in het onderzoek naar de natuurlijke communicatie van dieren. In deze cursus gaan we de stand van zaken behandelen op het gebied van het onderzoek naar communicatie en taal bij dieren. De cursus biedt u een breed overzicht, waarbij op kritische wijze het communicatie- en taalonderzoek met dieren wordt behandeld.

Dag 1. Zaterdag 2 november:

Wat delen deze prairie honden elkaar mee over roofdieren in hun alarmkreten?

Dag 2. Zaterdag 9 november:

De natuurlijke communicatie van en taalonderzoek met grote mensapen: chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans.

De chimpansee Tatu maakt het gebaar voor BLACK

Hoe communiceren onze naaste verwanten? In de laatste decennia is veel bekend geworden over de verschillende vormen van communicatie van de grote mensapen. We behandelen de communicatieve waarde van de gezichtsuitdrukkingen van de grote mensapen, hun specifieke vocalisaties en de communicatieve gebaren waar grote mensapen van nature gebruik van maken. Vervolgens gaan we in op het taalonderzoek met mensapen. Al meer dan een eeuw is in allerlei, vaak controversiële, onderzoeken geprobeerd grote mensapen een menselijke taal aan te leren. Zo zijn chimpansees en andere mensapen gebruikt in experimenten om ze gesproken woorden te laten uitspreken. Ook probeerde men chimpansees, gorilla’s en orang-oetans gebaren te leren om met mensen te communiceren. Beroemde apen zoals de chimpansee Washoe en de gorilla Koko leerden met succes tientallen gebaren. Maar vervolgens onstond de apentaalcontroverse, want in hoeverre is hier eigenlijk sprake van taal? We gaan in op methodologische valkuilen en fouten in interpretaties en conclusies. We behandelen ook het eigen onderzoek van dr. Rivas met deze talige apen. Daarnaast gaan we in op het onderzoek waarbij Kanzi en andere bonobo’s communiceren d.m.v. geometrische symbolen (lexigrammen).

Dag 3. Zaterdag 16 november:

De zang en roepen van vogels. Taalonderzoek met dolfijnen, zeeleeuwen en papegaaien. Begrip menselijke communicatieve signalen door honden en andere gedomesticeerde dieren. Taalonderzoek met honden. Evolutie van menselijke taal.

Zangvogels zingen liederen, maar hebben ook allerlei roepen waarmee ze communiceren.

Alle vogelsoorten hebben verschillende soorten roepen: om contact te houden, emoties te uiten, alarm te slaan. Hoe herkent U deze roepen? Daarnaast zingen zangvogels, papegaaien en kolibries liederen met een specifieke opbouw en functie, die ze leren van hun ouders. Wat zijn hier de overeenkomsten met menselijke taal? Vervolgens gaan we in op het taalonderzoek met andere dieren dan apen: Kunnen dolfijnen en zeeleeuwen opdrachten uitvoeren die door mensen worden gegeven door middel van gebaren? Kunnen papegaaien met mensen communiceren door menselijke woorden uit te spreken? En wat begrijpen honden en andere gedomesticeerde dieren van onze communicatie, zoals wijzen en blikrichting? Recent onderzoek laat zien dat sommige honden honderden menselijke woorden voor allerlei objecten kunnen begrijpen. Tenslotte behandelen we een aantal theorieën over het ontstaan van de menselijke taal.

Praktische informatie. De cursus bestaat uit drie zaterdagen die beginnen om 11.00 uur en eindigen om 17.30 uur. Het betreft zaterdag 2, 9 en 16 november. Het is aan te raden om de volledige cursus van drie dagen te volgen, maar men kan zich ook voor 1 of 2 van de dagen inschrijven. Kosten zijn 160 euro voor de hele cursus (studenten met studentenkaart 100 euro), of 60 euro (40 euro voor studenten) per losse dag. Bij de prijs is een (veganistische) lunch en koffie en thee in de ochtend en middag inbegrepen. Locatie: Madame de Pompadour, Langsom 28 te Amsterdam. Deze locatie is zeer goed te bereiken met de auto (er is zelfs gratis parkeergelegenheid) en met het openbaar vervoer. U kunt zich opgeven door een bericht te sturen aan estebanyes@gmail.com. U kunt ook onderstaand formulier invullen om U aan te melden voor de cursus:

← Terug