Na cursussen over de intelligentie van mensapen, honden en vogels, heeft dr. Rivas een compleet nieuwe cursus opgezet over de intelligentie en het gevoelsleven van dieren waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is en waarover pas de afgelopen jaren nieuw wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. De nieuwe cursus vindt plaats in het Hoofdgebouw van de universiteit aan de De Boelelaan 1105 te Amsterdam en zal op zaterdagen 15 en 22 september 2018 worden georganiseerd. Op de eerste cursusdag zullen we ons richten op kippen, runderen, varkens, paarden, geiten en schapen. De tweede cursusdag zal volledig gewijd zijn aan vissen. Voor de meeste mensen zijn al deze dieren behoorlijk onbekend en heeft men vaak geen idee dat ze individuen zijn met een behoorlijke intelligentie en een boeiend gevoelsleven. Vaak ‘ontmoeten’ mensen deze dieren alleen als ze al op hun etensbord liggen. Tijdens deze cursus krijgt U een nadere kennismaking met deze dieren doordat we de uitkomsten zullen behandelen van wetenschappelijk onderzoek naar hun intelligentie en gevoelsleven. Het zal in deze cursus niet gaan om onderzoek naar het welzijn van deze dieren die vaak worden ingezet als productiedieren, of om studies die proberen het welzijn van deze dieren in de veeteelt te verbeteren. De focus van de cursus zal meer fundamenteel zijn en liggen op de aard van al deze dieren als denkende en voelende wezens, zodat U een beter beeld krijgt van deze meer onbekende dieren.
De cursus bestaat uit de volgende 2 cursusdagen, die ook afzonderlijk kunnen worden gevolgd:
Cursusdag 1. De intelligentie en het gevoelsleven van kippen, koeien en varkens. Zaterdag 15 september 2018.
Om de titel van deze cursusdag niet al te lang te maken worden er alleen kippen, koeien en varkens genoemd, maar we zullen ook de volgende andere dieren behandelen: paarden, schapen en geiten. Al deze dieren worden vaak “productiedieren” of “boerderijdieren” genoemd, omdat mensen ze houden voor de productie van dierlijke producten. Tijdens deze cursusdag krijgt U een heel ander beeld van deze dieren, doordat we in zullen gaan op hun intelligentie, hun gevoelens en hun emoties.
Omschrijving: We beginnen met een kort overzicht van de oorsprong, domesticatie en de zintuigen van deze dieren. Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens zoals object-permanentie, categorisatie en concepten als “zelfde/verschillend.” Wat voor numerieke vaardigheden hebben deze dieren, kunnen ze tellen? Hoe goed is hun lange termijn geheugen? Snappen geiten en schapen bij 2 bakken waar in 1 bak voer moet zitten, dat als de ene bak leeg wordt getoond, het voer dan in de andere bak moet zitten? Waaruit bestaat de ruimtelijke en fysieke cognitie van deze dieren? Wat voor boeiende vermogens zien we in de communicatie van deze dieren? Gebruiken hanen de voedselroep soms bedrieglijk? Kunnen varkens gebaren begrijpen waarmee mensen voorwerpen aangeven? Hoe herkennen deze dieren elkaar als individu? Kunnen ze gezichten van verschillende soortgenoten en mensen onderscheiden? Anticiperen kippen op de toekomst? Wat zijn de vermogens van deze dieren op het gebied van sociaal leren en imitatie? Kunnen ze iets leren door een soortgenoot of een mens te observeren? En hebben deze dieren ook een idee van de ander als geestelijk wezen: begrijpen ze iets van de intenties en aandacht van een ander? Letten ondergeschikte hanen er bijvoorbeeld bij het hofmaken op of de dominante haan aanwezig is? Welke gevoelens en emoties hebben deze dieren? Hoe is hun natuurlijke sociale leven? Kunnen paarden de gezichtsuitdrukkingen van mensen lezen? Kunnen al deze dieren ook rouwen om een dierbare? En zien we bij hen ook vormen van emotionele besmetting en zelfs empathisch gedrag? Zijn hennen bijvoorbeeld betrokken betrokken bij het welzijn van hun kuikens? En likken koeien elkaar ook als troost?
Cursusdag 2. De intelligentie en het gevoelsleven van vissen. Zaterdag 22 september 2018.
Vissen waren de eerste gewervelde dieren, dieren die een wervelkolom hebben. Er bestaan tienduizenden verschillende vissoorten, van haaien en roggen, guppies en poetsvissen, tot en met karpers, cichliden en zalmen. Vissen vallen ook onder de “productiedieren” en worden massaal gevangen of gekweekt voor menselijke consumptie. De aard van deze dieren is lange tijd onbekend geweest en men dacht dat ze enorm zouden verschillen van zoogdieren. In de afgelopen decennia zien we dat de wetenschap meer interesse begint te krijgen voor de intelligentie en het gevoelsleven van vissen. Uit nieuw onderzoek blijkt dat deze dieren helemaal niet zoveel van zoogdieren verschillen en dat ook vissen een prima intelligentie en een interessant gevoelsleven hebben. De cursusdag zal U nader kennis laten maken met deze zwemmende mededieren.
Dit boek geeft een leuk overzicht van de intelligentie en het gevoelsleven van vissen en is een paar maanden geleden in Nederlandse vertaling verschenen bij uitgeverij Meulenhoff onder de titel “Het geheime leven van vissen.”
Omschrijving: We beginnen met een kort overzicht van de evolutie van vissen en zullen nieuw onderzoek behandelen naar de hersenen van vissen, waaruit blijkt dat zij hersenstructuren hebben die equivalent zijn aan die van zoogdieren, bijvoorbeeld in plaats van een neocortex of hersenschors hebben ze een pallium met een vergelijkbare werking. Dan gaan we in op de zintuigen van vissen. Vissen blijken bijvoorbeeld ontvankelijk voor optische illusies. Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens zoals categorisatie en numerieke vermogens. Hoe goed is het lange termijn geheugen van vissen? Kunnen goudvissen maar een paar seconden iets onthouden? Wat er is bekend over hun ruimtelijke cognitie, hebben ze een cognitieve kaart van de omgeving in hun hoofd? Gebruiken vissen ook voorwerpen als werktuigen? Hoe vangen schuttersvissen hun prooi door water te spugen? Waaruit bestaat de communicatie van vissen? Hoe herkennen deze dieren elkaar als individu? Kunnen sommige vissen menselijke gezichten onderscheiden? Hebben ze een begrip van rangorde in de groep? Hoe leren vissen door sociale observatie van een ander? En waaruit bestaat het gevoelsleven van vissen? Kunnen ze pijn voelen? Is er ook ouderlijke zorg bij vissen? En kunnen zelfs vissen empathisch gedrag vertonen?
Voor wie? De cursus is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie en het gevoelsleven van kippen, koeien, varkens, paarden, geiten, schapen en vissen. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname. Cursisten die alleen 1 cursusdag volgen krijgen een deelcertificaat. Tenslotte is er geen voorwaarde om vegetariër of veganist te zijn om deel te kunnen nemen aan deze cursus 😉
Kosten. Deelname aan de volledige cursus kost 120 euro. Deze cursus zal vanaf nu een paar keer jaar worden georganiseerd. Men kan dan ook alleen deelnemen aan 1 van de 2 cursusdagen en de ontbrekende cursusdag later in het jaar volgen. Deelname aan een afzonderlijke cursusdag kost 60 euro. Deze prijzen zijn inclusief BTW.
Korting voor minder draagkrachtigen. Voor minder draagkrachtigen, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 50 euro voor de volledige cursus of 25 euro per afzonderlijke cursusdag.
Data en tijden. De cursus bestaat uit twee zaterdagen: 15 en 22 september 2018. Elke cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.
Locatie: Hoofdgebouw universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Omschrijving: Tijdens deze cursusdag gaat dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om positieve en negatieve dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Welke dieren lijken te rouwen om een overleden dierbare? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? Wat zien we aan empathisch gedrag bij dieren? Welke dieren helpen elkaar in nood? Welke dieren troosten een gestresste soortgenoot? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?
Omschrijving: Tijdens deze cursusdag zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien en een egalitarisme tussen dieren en een abolitionisme van al het diergebruik voorstaan, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen, zoals Peter Carruthers. De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En het biocentrisme en de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesisme of soortisme, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken? Tenslotte worden ook de recente projecten behandeld om sommige, meer op mensen lijkende dieren zoals mensapen, dolfijnen en olifanten gelijke rechten te geven, zoals het Great Ape Project en het Nonhuman Rights Project. Is dat wel de juiste benadering? Zijn we dan niet alsnog bezig alle dieren langs de menselijke meetlat te leggen? En in hoeverre is intelligentie wel een moreel relevant vermogen?
Beschrijving: In dit kindercollege zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas op een eenvoudige en vrolijke manier een aantal boeiende ontdekkingen uit de wetenschap behandelen waaruit blijkt dat dieren net als mensen kunnen denken en voelen. We gaan in op de intelligentie van dieren: Hoe slim zijn honden? Hoeveel woorden kan een hond eigenlijk begrijpen? Waarover communiceren dieren met elkaar? Waarschuwen ze elkaar als er roofdieren aankomen? Welke dieren herkennen zichzelf in spiegels? En we gaan in op het gevoelsleven van dieren: Hebben dieren ook gevoelens en emoties? Bestaat er iets als liefde en vriendschap tussen dieren? Hoe spelen dieren met elkaar en kunnen ze lachen? Troosten dieren elkaar? Wat voor leuke banden kunnen er bestaan tussen dieren die tot twee hele verschillende diersoorten horen? Dr. Rivas zal met interessante feiten aan komen zetten, boeiend voor zowel jong als oud, waardoor je een goed beeld krijgt van de vele overeenkomsten tussen mensen en andere dieren. Het college zal worden opgeluisterd met veel foto’s, filmpjes, en leuke dierengeluiden. Elk kind krijgt aan het einde van het college een vrolijk persoonlijk certificaat van deelname.
Psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas geeft al 6 jaar cursussen over diergedrag voor het 
Allerlei dieren zullen aan bod komen tijdens de cursus, met een focus op de diersoorten waarvan de sociale intelligentie het meest onderzocht wordt: grote mensapen en andere primaten, dolfijnen, olifanten, honden, ratten en kraaiachtigen.
Hovo Rotterdam: De cursus zal aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op de Campus Woudestein worden gegeven. Deze zal bestaan uit 5 colleges op de donderdagmiddag, van 13.30 tot 16.00 uur, te beginnen op donderdag 5 oktober. 
De overige data van de cursus zijn: 12 en 26 oktober, 2 en 9 november. De inschrijving voor deze cursus is nu geopend. Men kan zich inschrijven door op 
Hovo Brabant (lokatie Den Bosch): De cursus zal aan de Hogeschool Avans in Den Bosch worden gegeven. Deze zal bestaan uit 6 colleges op de woensdagmiddag, van 14.00 tot 15.45 uur, te beginnen op woensdag 25 oktober. De overige data van de cursus zijn: 1, 8, 15, 22 en 29 november. Prijs voor deelname aan de cursus is 191 euro. De inschrijving voor deze cursus is inmiddels geopend. Men kan zich inschrijven door op 
Op zaterdag 30 september 2017 organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap opnieuw het populaire Dierendag Kindercollege met als titel “Dieren kunnen ook denken en voelen,” speciaal voor kinderen in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar met volwassen begeleiding.
Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap 