Hovo-cursus over de intelligentie van alle dieren

augustus 13, 2014 door estebanrivas

In oktober en november geeft psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas een cursus van 8 colleges over de intelligentie van dieren voor Hovo Rotterdam en Hovo Brabant (lokatie Tilburg). Na de succesvolle cursus “Communicatie en taal bij dieren” van de afgelopen jaren en het recente Kindercollege “Dieren kunnen ook denken en voelen,” keert Rivas deze herfst weer terug bij het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (dus alleen voor mensen van 50 jaar en ouder) met een volledig nieuwe cursus. De cursus heeft als titel Intelligente dieren: Een wetenschappelijke studie naar de cognitie van dieren. In deze cursus zal Rivas een overzicht geven van de ontdekkingen over de intelligentie van alle dieren uit inmiddels meer dan 100 jaar wetenschappelijk onderzoek.

Beschrijving van de cursus: De intelligentie of cognitie van dieren houdt de wetenschap al lange tijd bezig. Zo was Charles Darwin van mening dat veel dieren een behoorlijke intelligentie hebben en zag hij een continuïteit in mentale vermogens tussen mensen en andere dieren. De wetenschappelijke studie van dierlijke cognitieve vermogens heeft ook een onstuimige geschiedenis gehad. Men begon met onbetrouwbare anekdotes en maakte zich geregeld schuldig aan antropomorfisme: het toeschrijven van menselijke eigenschappen aan andere dieren. Daarna domineerde het behaviorisme de discussie met de stelling dat mentale vermogens niet wetenschappelijk te bestuderen zijn. Sinds de cognitieve revolutie in de jaren ’70 van de vorige eeuw heeft het onderzoek naar de cognitie van dieren een hoge vlucht genomen en zijn er allerlei opzienbarende ontdekkingen gedaan over de intelligentie van allerlei dieren. Zo blijken zelfs bijen en veel andere dieren een grote ruimtelijke kennis te hebben. Honden blinken uit in sociale intelligentie. De grote mensapen delen veel van onze cognitieve vermogens en begrijpen bijvoorbeeld de waarneming, doelen, intenties en kennis van een ander. En met name kraaiachtigen blijken zeer slimme vogels te zijn. In deze cursus gaan we uitgebreid in op de intelligentie van al deze dieren en komt ook onderzoek aan bod naar de cognitie van dolfijnen, olifanten, ratten en gedomesticeerde dieren.

Indeling van de colleges:

College 1. Inleiding. Wat is intelligentie? Geschiedenis denken over en onderzoek naar dierlijke intelligentie. Descartes, Darwin, Romanes, Lloyd Morgan. Behaviorisme. Cognitieve revolutie.
College 2. Basale intelligentie. Object permanentie. Concepten en categorieën. Cognitie over relatie tussen objecten. Analoog denken. Referentie in communicatie. Symbolen en taalonderzoek.
College 3. Geheugen. Zelfbewustzijn: spiegelproeven. Metacognitie. Anticiperen van de toekomst, plannen maken.
College 4. Quantitatieve cognitie: hoeveelheden onderscheiden. Cognitieve kaarten en ruimtelijke kennis. Causale cognitie op fysiek gebied.
College 5. Werktuigen: gebruik en constructie. Sociaal leren, imitatie en cultuur. Samenwerking en allianties.
College 6. Sociale intelligentie: Begrip van het visuele/auditieve perspectief van de ander. Begrip van menselijke communicatieve signalen.
College 7. Begrip van de doelen en intenties van de ander. Begrip van kennis en beliefs van de ander.
College 8. Bedrog. Empathie en altruïsme. Rouw. Theorieën over de evolutie van intelligentie.

Praktische informatie:

Hovo Brabant, lokatie Universiteit Tilburg: In Tilburg zal de cursus worden gegeven op de donderdagmiddag, van 14.45 tot 16.30 uur. De data van de cursus zijn 2, 9, 16 en 30 oktober, en 6, 13, 20 en 27 november. Kosten bedragen 195 euro. Klik hier om naar de site van Hovo Brabant te gaan om U daar in te schrijven. Alleen voor mensen van 50 jaar en ouder.

Hovo Rotterdam, Erasmus Universiteit Rotterdam: In Rotterdam zal de cursus worden gegeven op de dinsdagmiddag, van 13.30 tot 16.00 uur. De data van de cursus zijn 7, 14, 21 en 28 oktober, en 4, 11, 18 en 25 november. Kosten bedragen 240 euro. Klik hier om naar de site van Hovo Rotterdam te gaan om U daar in te schrijven. Alleen voor mensen van 50 jaar en ouder.

Tot ziens deze herfst in Rotterdam of Tilburg!

“Dieren kunnen ook denken en voelen” Kindercollege op Dierendag

juli 21, 2014 door estebanrivas

Op Dierendag, zaterdag 4 oktober, organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap een kindercollege met als titel “Dieren kunnen ook denken en voelen,” speciaal voor kinderen in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar met volwassen begeleiding. Begin juli gaf psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas dit kindercollege aan het Hoger Onderwijs Voor Ouderen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Er was grote belangstelling voor en uiteindelijk zat de zaal vol met meer dan 100 mensen, 56 kinderen en 48 volwassen begeleiders (in dit geval voornamelijk de grootouders van de kinderen). Op Dierendag zal dit kindercollege nu aan de Vrije Universiteit te Amsterdam worden georganiseerd. Beschrijving: In dit kindercollege gaan we op een eenvoudige en vrolijke manier een aantal boeiende ontdekkingen uit de wetenschap behandelen waaruit blijkt dat dieren net als mensen kunnen denken en voelen. We gaan in op de intelligentie van dieren: Hoe slim zijn honden? Hoeveel woorden kan een hond eigenlijk begrijpen? Waarover communiceren dieren met elkaar? Waarschuwen ze elkaar als er roofdieren aankomen? Welke dieren herkennen zichzelf in spiegels? En we gaan in op het gevoelsleven van dieren: Hebben dieren ook gevoelens en emoties? Hoe herken je de emoties in de gezichtsuitdrukkingen van mensapen? Bestaat er iets als liefde en vriendschap tussen dieren? Hoe spelen dieren met elkaar en kunnen ze lachen? Troosten dieren elkaar? Wat voor leuke banden kunnen er bestaan tussen dieren die tot twee hele verschillende diersoorten horen? Dr. Rivas zal met interessante feiten aan komen zetten, boeiend voor zowel jong als oud, waardoor je een goed beeld krijgt van de vele overeenkomsten tussen mensen en andere dieren. Het college zal worden opgeluisterd met veel foto’s, filmpjes, leuke dierengeluiden en een paar kleine proefjes. Voor wie? Het kindercollege is bedoeld voor kinderen van 8 t/m 12 jaar, met 1 of meer volwassenen als begeleiding. Kosten. De kosten voor deelname zijn 7,50 euro per kind en 12,50 per volwassene. Datum en tijd. Het college zal plaatsvinden op Dierendag, zaterdag 4 oktober 2014. Het begint om 12.30 en eindigt om 14.30 uur (met daarin een korte pauze). Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan. Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Lezing Bewustzijn en emoties bij dieren: Zaterdag 6 september 2014

juli 21, 2014 door estebanrivas

Aangezien er veel belangstelling blijft bestaan over het vraagstuk of andere dieren dan mensen ook bewustzijn en emoties hebben, organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap op zaterdag 6 september weer de lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren.”

Beschrijving: Tijdens deze lezing gaat psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Hoe belangrijk is affectie en liefde in het leven van dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Voor wie? De lezing is bedoeld voor mensen die professioneel met dieren werken, voor studenten, en voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Kosten. Deelname aan de lezing kost 35 euro per persoon. Studenten (met een studentenkaart) krijgen korting en betalen 25 euro.

Datum en tijd. De lezing wordt gegeven op zaterdag 6 september. De lezing begint om 12.30 uur en eindigt om 16.30 uur.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

Lezing op het partijcongres van de Partij voor de Dieren

februari 20, 2014 door estebanrivas

Afgelopen herfst werd ik gevraagd om een lezing te geven op het partijcongres van de Partij voor de Dieren. Op 24 november zouden de partijleden bij elkaar komen om o.a. het programma voor de gemeenteraadsverkiezingen op te stellen. Ze zochten een spreker voor een lezing die na de lunch zou plaatsvinden. Ik ben zelf geen lid van de Partij voor de Dieren en heb ook nog nooit op hen gestemd. Eigenlijk gaan ze mij niet ver genoeg. Maar ik draag de partij wel een warm hart toe, aangezien ze wel goed de aandacht trekken voor allerlei problematiek rond hoe wij mensen met andere dieren omgaan. Ik besloot dus in te gaan op hun verzoek om een lezing.

In aktie tijdens mijn lezing op het partijcongres

Op zondag 24 november gaf ik ’s middags mijn lezing in een gigantische zaal voor een publiek van meer dan 400 mensen. De titel van mijn lezing was “Mensen zijn niet de enige slimme dieren.” Ik begon de lezing met mijzelf eerst voor te stellen en mijn avontuur te vertellen met de gebarende mensapen uit het taalonderzoek. Ik besprak de claim dat de chimpansees en gorilla’s uit de taalprojecten gebaren als HAPPY, SAD en CRY zouden gebruiken om hun gevoelens en emoties mee uit te drukken. Het vrolijke verhaal van de gorilla Koko en haar kitten All Ball kwam aan bod, waarbij Koko CRY, SAD en FROWN zou hebben gebaard toen het kitten na een paar maanden overleed toen het was overreden door een auto. Vervolgens liet ik de resulaten van mijn eigen onderzoek zien. De ontluisterende resultaten van mijn analyses van de archieven van de gebarende chimpansees en gorilla’s, waaruit bleek dat de apentaalonderzoekers zich schuldig hadden gemaakt aan een selectieve publicatie: alleen die uitingen werden gepubliceerd die talig of zinvol leken, maar alle overige uitingen die onzinnig leken werden weggelaten. Nooit gepubliceerd waren bijvoorbeeld dat Koko CRY CRY gebaarde bij een plaatje van een lachende man. Of SAD CRY SAD CRY bij een plaatje van een slang…

Na de bespreking van mijn onderzoek behandelde ik de boeiende studies naar de alarmkreten van meerkatten en prairiehonden. In tegenstelling tot wat Descartes eeuwen geleden had beweerd, dat dieren alleen maar hun passies communiceren en nooit elkaar informatie over de buitenwereld meedelen, blijkt uit deze onderzoeken dat meerkatten en prairiehonden elkaar met verschillend klinkende alarmkreten waarschuwen voor het soort roofdier wat in aantocht is (bijvoorbeeld een luipaard, arend of slang), en bij de prairiehonden (die ook een apart mensen-alarm hebben!) zelfs enige fysieke kenmerken van het specifieke roofdier wat ze zien.

Als laatste behandelde ik nog een paar onderwerpen uit het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Ik noemde dat uit recente studies is gebleken dat honden goed rekening houden met het visuele perspectief van mensen, dat ze het wijzen van ons als communicatief en coöperatief signaal goed begrijpen, en dat honden na een conflict de verliezende hond troosten. Tenslotte behandelde ik kort het taalonderzoek met honden, met border collie Chaser als de hond die meer dan 1.000 menselijke woorden leerde begrijpen voor allerlei speelgoed objecten.

Ik beantwoord vragen van het publiek, terwijl Marianne Thieme klaar staat met veganistische truffels en wijn

Na mijn lezing kreeg ik goede en ook kritische vragen. Zo vroeg Marianne Thieme of het eigenlijk wel leuk was geweest voor Chaser om 3 jaar lang dagelijks 4 tot 5 uur training in het leren van woorden te krijgen. Ik antwoordde daarop dat ik zelf geen onderzoek heb verricht naar de manier waarop Chaser woorden kreeg te leren, maar dat ik me voor kon stellen dat de wetenschappers die haar woorden leerden niet altijd haar belangen voorop zullen hebben gesteld. Ook stelde ze de vraag of de intelligentie van dieren eigenlijk wel belangrijk is voor de manier waarop we met deze andere dieren omgaan. Daarop was mijn antwoord dat intelligentie voor mij niet moreel relevant is en dat het erom gaat of dieren ervaringsbewustzijn hebben, dus positieve of negatieve ervaringen kunnen beleven. En tussen alle dieren die bewustzijn hebben sta ik dan een egalitarisme voor, net zoals we ook in de humane ethiek geen onderscheid tussen mensen maken op basis van hun intelligentie. Ik zei toen “bij mensen bestaan er ook slimme en domme mensen,” waarop het publiek moest lachen en applaus gaf.

Als dank voor mijn lezing ontving ik van Marianne Thieme een doos zalige veganistische truffels en een fles veganistische wijn. Het was erg leuk om deze lezing te geven en ik hoop dat de partijleden op deze manier weer wat hebben opgestoken over wat de wetenschap ontdekt over de intelligentie en het gevoelsleven van dieren.

Een groot gedeelte van mijn lezing op het partijcongres is te zien als video op het YouTube kanaal van de Partij voor de Dieren. Klik hieronder op het filmpje om de video te bekijken.