HOVO cursussen zomer najaar 2016

maart 10, 2016 door estebanrivas

Ook dit jaar keert psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas terug bij het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (hoger onderwijs bedoeld voor mensen in de leeftijd van 50 jaar en ouder) met cursussen aan verschillende universiteiten in het land. Voor de Seniorenacademie Hovo Groningen geeft Rivas een zomercursus van 4 colleges aan de Rijksuniversiteit Groningen, met als titel “De sociale intelligentie van dieren.” Voor Hovo Amsterdam geeft hij in het najaar de cursus van 4 colleges “Communicatie en Taal bij Dieren.” Hieronder vindt U de beschrijving van beide cursussen.

Zomercursus “De sociale intelligentie van dieren” in Groningen

Esteban Rivas keert deze zomer terug bij de Seniorenacademie Hovo Groningen met een volledig nieuwe cursus over de sociale intelligentie van dieren. De lokatie zal de Rijksuniversiteit Groningen zijn of de afdeling in Haren (onder Groningen). De cursus zal plaatsvinden op de dinsdagmiddag, van 13.00 tot 15.00 uur. De data van de 4 colleges zijn 28 juni, 5, 12 en 19 juli.

Omschrijving cursus:

In de wetenschap vindt de afgelopen decennia veel nieuw onderzoek plaats naar de sociale intelligentie van dieren. Men dacht vroeger dat dieren niet in staat waren om te denken in termen van ‘een ander’. Sinds de cognitieve revolutie uit de jaren ’70 van de vorige eeuw is dat beeld echter veranderd en zien we nu allerlei boeiende studies plaatsvinden die aangeven dat de sociale intelligentie van dieren behoorlijk groot is. In deze cursus behandelen we deze onderzoeken. We beginnen bij zelfbewustzijn: in hoeverre is een dier in staat zichzelf te onderscheiden van de rest van de wereld? En waaraan herkennen dieren elkaar als individu? Dan behandelen we onderzoek op het gebied van sociaal leren: hoe leert een dier door de sociale observatie van een ander? Zijn ze zelfs in staat om de handelingen van een ander te imiteren? Vervolgens gaan we in op de vele nieuwe onderzoeken op het gebied van Theory of Mind: in hoeverre is een dier in staat een ander mentale toestanden zoals zien, horen en weten toe te schrijven? De meningen van wetenschappers lopen hierover uiteen, want mogelijk snapt een dier niets van de mentale toestanden van een ander en heeft het alleen regels geleerd op basis van het lezen van gedrag van een ander. We eindigen de cursus met de vraag in hoeverre dieren ook de gevoelsmatige toestanden van een ander begrijpen en of we dan ook vormen van empathisch gedrag bij dieren aantreffen. Na deze cursus bent U op de hoogte van de belangrijkste vraagstukken en ontdekkingen op het gebied van de sociale intelligentie van dieren.

Een gaai, behorend tot de familie van de kraaiachtigen.

Allerlei dieren zullen aan bod komen tijdens de cursus, met een focus op de diersoorten waarvan de sociale intelligentie het meest onderzocht wordt: grote mensapen, dolfijnen, olifanten, honden, ratten en kraaiachtigen.

Indeling in colleges:

College 1. Zelfbewustzijn en herkenning van individuen.

Om enig begrip van de ander te kunnen hebben moet een dier onderscheid kunnen maken tussen zichzelf en de rest van de wereld. In dit college behandelen we het wetenschappelijk onderzoek naar zelfbewustzijn bij dieren. Aan bod komen de spiegelproeven en onderzoek naar metacognitie bij dieren. Vervolgens kijken we naar de herkenning van individuen door dieren. Hoe onderscheiden dieren hen bekende individuen en hoe lang blijven ze zich deze dieren nog herinneren?

College 2. Sociaal leren, cultuur en samenwerking.

Aziatische olifant moeder en kalf

In dit college bekijken we wat dieren leren door sociale observatie van een ander. We behandelen welke dieren in staat zijn tot het imiteren van de handelingen van een ander. Ook gaan we in op de vraag of dieren ook cultuur hebben, in de zin dat er specifieke gedragstradities bestaan bij verschillende geografisch gescheiden groepen dieren? En wat zien we aan samenwerking bij dieren? Welke dieren maken coalities en allianties met groepsgenoten? En is er sprake van een echte arbeidsverdeling bij bv. de gezamenlijke jacht?

College 3. Theory of Mind: Toeschrijven van mentale toestanden aan een ander.

In dit derde college behandelen we het recentelijk opgekomen onderzoeksveld van Theory of Mind bij dieren: in hoeverre schrijven dieren elkaar mentale toestanden toe? Letten dieren op wat een ander kan zien of horen? Begrijpen ze de doelen, intenties en verlangens van een ander? Bedriegen dieren elkaar? En hebben ze door wat een ander weet of niet weet?

College 4. Empathie.

800px-Chimpanzees_in_Uganda_(5984913059) In het laatste college gaan we dan in op de vraag of dieren ook de gevoelsmatige en emotionele toestanden van een ander begrijpen en in hoeverre we kunnen spreken van empathie bij dieren. Welke dieren helpen elkaar in nood? Welke dieren troosten een gestresste soortgenoot? En kunnen we ook spreken van rouw bij dieren als een dierbare is overleden?

Praktische informatie: De prijs voor deelname aan deze cursus is 85 euro. De inschrijving is nu geopend. Klik hier om naar de webpagina te gaan waar men zich kan inschrijven. De uiterste inschrijvingsdatum is 14 juni 2016.

Najaarscursus “Communicatie en taal bij dieren” voor Hovo Amsterdam

Bij Hovo Amsterdam aan de Vrije Universiteit Amsterdam zal Esteban Rivas in oktober de cursus “Communicatie en taal bij dieren. Recente ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek” geven, waarin hij de wetenschappelijke stand van zaken zal bespreken over de natuurlijke communicatie van allerlei dieren en de resultaten die uit taalonderzoek met verschillende dieren zijn voortgekomen. De cursus zal plaatsvinden op de woensdagmiddag, van 13.30 tot 16.00 uur. De data van de 4 colleges zijn als volgt: 5, 12, 19 en 26 oktober.

Omschrijving cursus:

Vogels zingen, honden blaffen en kikkers kwaken: overal communiceren dieren. In het dierenrijk vindt communicatie op allerlei manieren plaats. Op een gegeven moment in de evolutie heeft dierlijke communicatie zich ontwikkeld tot menselijke taal. De vraag die wetenschappers en filosofen al lange tijd bezig houdt, is of de mens daarbij een eenzame positie heeft als het enige wezen met taal. Vanaf begin twintigste eeuw is er veel onderzoek gedaan waarbij werd getracht om allerlei dieren (delen van) de menselijke taal aan te leren. Daarnaast is men steeds verder gekomen in het onderzoek naar de natuurlijke communicatie van dieren. Recent onderzoek onder allerlei diersoorten heeft inmiddels een schat aan inzichten over communicatie en taal bij dieren opgeleverd. Deze cursus biedt u een breed overzicht, waarbij op kritische wijze het communicatie- en taalonderzoek met dieren wordt behandeld. Na deze cursus heeft u een nieuwe kijk op hoe dieren communiceren en heeft u inzicht in de vraag in hoeverre we van taal kunnen spreken. Naast verrassende inzichten in de dieren om ons heen krijgt u ook een beeld van de soms hoog oplopende controverses op dit gebied.

De chimpansee Tatu maakt het gebaar voor BLACK

Indeling in colleges:

College 1. Communicatie en menselijke taal.

Waaruit bestaat menselijke taal? Is dierlijke communicatie alleen een uiting van emoties, of verwijzen dieren ook naar externe zaken in de wereld?

College 2. Taalonderzoek met grote mensapen.

Wat zijn de resultaten van allerlei, vaak controversiële onderzoeken, waarin is geprobeerd mensapen woorden, gebaren of geometrische symbolen te leren? Ook het onderzoek van de docent komt aan bod.

College 3. Communicatie- en taalonderzoek met vogels.

Solsort copy Vogels hebben allerlei roepen met verschillende functies. Hoe herkent u deze? Daarnaast zingen veel vogels liederen. Wat zijn hier de overeenkomsten met taal? En wat zijn de resultaten van het taalonderzoek met de papegaai Alex?

College 4. Communicatie- en taalonderzoek met dolfijnen, zeeleeuwen en honden.

Wat zijn de resultaten van het taalonderzoek met dolfijnen en zeeleeuwen? Welke dieren snappen onze menselijke communicatieve signalen, zoals wijzen en blikrichting? En we eindigen met taalonderzoek met honden: hoeveel menselijke woorden kunnen honden begrijpen?

Praktische informatie: De prijs voor deelname aan deze cursus is 105 euro. Klik hier om naar de webpagina te gaan waar men zich kan inschrijven. De uiterste inschrijvingsdatum is 29 september 2016.

Tot ziens dit jaar in Groningen en Amsterdam!

Column: Leed veroorzaken bij knaagdieren om te zien of ze elkaar troosten.

februari 6, 2016 door estebanrivas

Deze column schreef Esteban Rivas op persoonlijke titel voor PiepVandaag.nl waar deze op 3 februari werd geplaatst.

10734000_10153277542514535_4461297390068895646_n De laatste tijd worden er nieuwe studies gepubliceerd waarin wetenschappers tekenen van empathie proberen te vinden bij niet-menselijke dieren. Vaak betreft het hier onderzoek waar wordt gekeken of dieren hun soort- of groepsgenoten troosten wanneer deze gestressed zijn of lijden en of ze elkaar uit benarde situaties bevrijden en helpen. Dit alles in het kader van de onderliggende vraag of niet-menselijke dieren ook empathie hebben. Empathie is het vermogen om je in te kunnen leven of in te voelen in de situatie van een ander. Opmerkelijk bij dit soort onderzoek is echter dat de dieren soms expres stress of leed wordt aangedaan om te zien of hun soortgenoten hun vervolgens troosten of helpen. Op zoek naar sociaal en moreel gedrag bij dieren bezondigen de onderzoekers zich dus juist zelf aan asociaal en immoreel gedrag. Iets waar ik mij erg over kan opwinden, dus vandaar deze column. Ga er maar voor zitten, want zoals gebruikelijk is het weer een lang betoog.

Ratten en apen krijgen elektrische schokken

makaken Al in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw vonden er in de Verenigde Staten een aantal studies plaats naar empathie bij dieren. Het betrof hier onderzoek met ratten en rhesusapen wat zeer dieronvriendelijk was. Als een hongerige rat of aap op een hendel drukte of aan een ketting trok dan rolden er wat korrels voer uit een machine, maar een andere rat of aap in een kooi ernaast kreeg dan een elektrische schok (de rhesusaap kreeg bv. een schok van 5 milliampère voor 3 seconden). De geschokte dieren krijsten en maakten andere pijngeluiden en waren aan het worstelen in hun kooi. De uitkomst van deze eerste onderzoeken was dat ratten en rhesusapen dan minder aan de ketting trokken of switchten naar een andere hendel, zodat hun soortgenoot geen elektrische schokken meer kreeg. De rhesusapen leden zelfs dagenlang honger opdat hun soortgenoot geen schokken kreeg. Mogelijk een uiting van empathie bij deze dieren, maar ook verklaarbaar vanuit een aversie voor het horen van de pijngeluiden van de ander. Hoe dan ook, deze eerste studies stopten op een gegeven moment, omdat er toen nog een groot taboe bestond m.b.t. emoties en empathie bij dieren en deze resultaten niet pasten binnen het dan nog heersende beeld van een agressief en bloeddorstig dierenrijk.

Frans de Waal onderzoekt empathie bij apen

1001004006850591 De Nederlandse etholoog Frans de Waal is dan de wetenschapper die in de huidige tijd weer voor het eerst aandacht schenkt aan de mogelijkheid van empathie en vormen van prosociaal of behulpzaam gedrag bij niet-menselijke dieren. Al bij zijn studie van de chimpansees in Burgers Zoo in Arnhem in de jaren ’70 merkte hij op dat de mensapen zich na een conflict soms vriendelijk en behulpzaam naar elkaar toe gedroegen. In hun publicatie uit 1979 gebruiken De Waal en Angeline van Roosmalen de termen ‘verzoening’ en ‘troost’ voor het eerst voor een ander dier dan de mens. Ze ontdekten dat twee vechtende chimpansees zich na een conflict met elkaar verzoenden door weer naar elkaar toe te gaan en vriendelijke vormen van gedrag naar elkaar te tonen, zoals elkaar kussen, omhelzen of vlooien. Niet na elk conflict verzoenden de apen zich echter. Het kwam ook voor dat de vechtende apen het niet bijlegden en dan observeerden de Waal en zijn collega’s dat een andere chimpansee, die niets met het conflict te maken had gehad, opmerkzaam werd op de aap die had verloren in het gevecht en met deze verliezer contact legde en deze probeerde te troosten door allerlei vormen van vriendelijk gedrag zoals de verliezende chimp omhelzen en vlooien. De stress van de verliezer bleek vervolgens afgenomen te zijn door deze vriendelijke hulp van de ander. De Waal noemde dit behulpzame gedrag van de chimpansee troostgedrag. Voor het eerst was er dus een dier naast de mens dat verzoening en troost vertoonde in diens sociale gedrag. Het dierenrijk bleek dus toch niet alleen maar egoïsme en bloeddorst in te houden, en ons menselijke morele gedrag had nu zijn duidelijke voorlopers bij andere dieren.

In de jaren ’80 en ’90 doet de Waal dan verdere concrete studies gericht op het vinden van empathisch handelen bij mensapen. In de dierentuin van San Diego bestudeert hij het sociale gedrag van de bonobo’s die daar gehuisvest zijn. Chimpansees onderzoekt hij in het onderzoeksstation Yerkes National Primate Research Center van de Emory Universiteit in Atlanta, waar hij tegenwoordig werkt. Ook de bonobo’s vertoonden troostgedrag (en zij troostten een gestresste soortgenoot ook door allerlei vormen van sexueel gedrag). Andere onderzoekers stelden het ook vast bij gorilla’s. Eenzelfde studie door de Waal en collega’s met makaken liet echter zien dat daar geen troostgedrag plaatsvond. Een treurige makaak die in een gevecht had verloren werd daar niet getroost door zijn groepsgenoten.

Troostende honden, raven en olifanten

Aziatische olifant moeder en kalf

De Waal’s onderzoek met mensapen kreeg veel aandacht en leidde ertoe dat wetenschappers weer meer open gingen staan voor de mogelijkheid van troost en empathie bij allerlei niet-menselijke dieren. Vergelijkbare studies als die van de Waal werden uitgevoerd met andere diersoorten. Inmiddels is troostgedrag vastgesteld bij hondachtigen (honden en wolven), kraaiachtigen (raven, kauwen, roeken en gaaien) en Afrikaanse en Aziatische olifanten. Al deze studies waren observationeel van aard, in de zin dat de wetenschappers nauwkeurig in kaart brachten hoe de dieren zich gedroegen als er een spontaan optredend conflict tussen twee dieren had plaatsgevonden. De dieren werden niet expres gestressed of leed aangedaan om te zien of hun groeps- of soortgenoten hen dan zouden komen troosten of helpen. Wel zaten bijna al deze dieren in gevangenschap, iets wat ik vanuit mijn dierlijk egalitarisme en abolitionisme van diergebruik moreel sterk afwijs. De mensapen zaten meestal in speciale onderzoeksstations of dierentuinen en werden soms ook in het wild bestudeerd, de honden zaten in kennels bij een diervoerfabrikant, de wolven in een dierentuin en de kraaiachtigen leefden in onderzoekskolonies van verschillende universitaire onderzoeksinstituten. De studie met Afrikaanse olifanten vond plaats bij vrij in het wilde levende dieren in het Amboseli Park in Kenia. De Aziatische olifanten zaten in een opvangcentrum in Thailand. Bij de olifanten was het overigens niet gedrag na een conflict wat men bestudeerde, omdat olifanten niet vaak conflicten met elkaar hebben. Hier keek men naar olifanten die gestressed raakten door harde geluiden als een overvliegende helikopter of een blaffende hond in de verte, waarop een soortgenoot dan naar de gestresste olifant toeliep en deze probeerde te bedaren door allerlei vormen van vriendelijk gedrag.

Knaagdieren mag je wel stressen

1024px-SpragueDawleyRat De afgelopen jaren vinden er ook studies plaats naar empathie bij knaagdieren die al decennialang als proefdier worden gebruikt, zoals ratten en muizen. Bij deze studies worden de knaagdieren wel express gestresst of leed aangedaan en we zien dan ook een opleving van het dieronvriendelijke onderzoek uit de jaren ’50 en ’60. Aan de Universiteit van Chicago doen ze bij de afdeling psychologie en neurobiologie de laatste jaren onderzoek naar empathisch hulpgedrag bij laboratoriumratten, de bekende albino Sprague-Dawley ratten en de zwart-witte Long Evans ratten. 1 rat wordt dan elke dag 1 uur vastgezet in een plastic buis in een kooi waar ook een “vrije” rat (of beter: een niet-vastzittende rat) in zit. De buis heeft een deurtje en de “vrije” rat leert deze in een aantal dagen te openen. Na 12 dagen doen de ratten dan binnen een paar minuten de deur open voor de vastzittende rat. Hoe akelig het is voor een rat om vast te zitten is mij niet helemaal duidelijk, maar uiteraard wordt deze dan beperkt in diens handelingsvrijheid, wat geen enkel dier prettig kan vinden.

54986main_mouse_med In 2013 werd een studie gepubliceerd van de afdeling psychiatrie van de Universiteit van California in San Diego, waarbij een muis via de metalen vloer van de kooi een elektrische schok aan hun voet kreeg toegediend van 0,7 milliampère voor 1 seconde. Muizen die zelf dan eerder dergelijke schokken hadden meegemaakt bevroren dan in hun gedrag bij het aanschouwen van de muis die een schok kreeg.

MorrisWaterMaze Vorig jaar werd een Japanse studie met Sprague-Dawley ratten gepubliceerd door psychologen van de Kwansei Gakuin Universiteit. In dit experiment werd een kooi gebruikt waarvan de ene helft onderwater stond (45 mm diep). Eén rat werd dan in het water geplaatst (voor ten hoogste 5 minuten per onderzoekssessie). Een andere rat in het droge gedeelte van de kooi kon dan een deurtje opendoen voor de doorweekte rat. En dat is inderdaad wat de ratten deden: ze hielpen hun soortgenoten uit het water te kruipen.

Prairiewoelmuizen schokken geven en hun hersenen bekijken

Twee weken geleden werd een nieuwe studie gepubliceerd in Science naar troostgedrag bij prairiewoelmuizen. Frans de Waal was co-auteur van deze studie, die eveneens plaatsvond aan de Emory Universiteit in Atlanta. In dit onderzoek werd een woelmuis gestressed door deze “milde” elektrische schokken te geven. Een andere woelmuis die achter een raampje zat kon dan de geschokte woelmuis zien, waarna de observerende muis toegang kreeg tot de gestresste muis en deze bleek te gaan troosten door deze te likken en te vlooien. Deze studie was nog een stuk invasiever dan de hierboven al genoemde onderzoeken. Men wilde namelijk uitzoeken welke rol het hormoon oxytocine speelde bij het troostgedrag van de muizen. Oxytocine is een hormoon wat in de hersenen wordt geproduceerd en blijkt een belangrijke rol te spelen bij allerlei vormen van sociaal gedrag. Om nu te zien wat de rol van oxytocine was bij de troostende woelmuizen, kregen sommige muizen canules of buisjes in hun hersenen aangebracht. Via die buisjes werd dan een stofje ingespoten wat het vrijkomen van oxytocine in de hersenen blokkeerde. Muizen bij wie de oxycotine op deze manier werd geblokkeerd troostten vervolgens hun lijdende soortgenoot niet. Aan het eind van de studie werden de muizen nog afgemaakt, zodat ze de hersenen konden analyseren en konden vaststellen dat de buisjes in het juiste hersengebied waren geplaatst.

Deze recente studie naar empathie bij prairiewoelmuizen vormt deel uit van een al veel langer lopend onderzoek naar het sociale gedrag van de monogaam levende woelmuizen en de rol van het hormoon oxytocine daarbij. Dergelijke experimenten waarin de muizen via buisjes in hun hersenen oxytocine blokkeerders toegediend krijgen en die vervolgens worden afgemaakt om te zien of de buisjes in het juiste hersengebied zaten, vinden daar helaas wel vaker plaats. Het woelmuizenonderzoek is onderdeel van de affectieve neurowetenschap die bekend is geworden door het onderzoek en de publicaties van de neurowetenschapper Jaak Panksepp. Affectieve neurowetenschap betreft de studie van de hersengebieden en hersenstoffen die te maken hebben met emoties. Helaas gebruiken de neurowetenschappers daarbij proefdieren (ook weer met name knaagdieren) die electrodes of buisjes in hun hersenen krijgen aangebracht en die aan ’t einde van het onderzoek worden afgemaakt. En ook hier is dan weer sprake van een treurig makende ironie: door dieren leed toe te brengen ontdekken wetenschappers dat ze allerlei emoties hebben.

Lab_mice_436262 Wat betreft de elektrische schokken in de nieuwe studies die gepubliceerd worden: ook menselijke proefpersonen krijgen in onderzoek naar empathie en altruïsme soms elektrische schokken toegediend. Deze komen overeen met de schokken die de knaagdieren in deze studies krijgen. De schokken worden dan ook gezien als een mild ongerief wat moreel toelaatbaar is binnen het onderzoek, of het nu menselijke of niet-menselijke dieren betreft. Toch is er een enorm verschil tussen schokstudies met mensen en met knaagdieren. De menselijke proefpersonen doen op vrijwillige basis mee aan de studie en kunnen na afloop gewoon weer naar huis. De ratten en muizen hebben geen keus en zitten naderhand weer in hun kleine kooitjes in het onderzoekslab. En als ze pech hebben krijgen ze ook nog buisjes in hun hersenen waar stoffen in worden gespoten en worden ze naderhand afgemaakt om hun hersenen te bekijken.

Sommige dieren vindt men moreel belangrijker

Kijken we nu naar alle manieren waarop wetenschappers empathie bij dieren bestuderen, dan valt op dat er een groot onderscheid wordt gemaakt in de manier waarop men de verschillende soorten dieren onderzoekt. Dieren die men dichter bij ons mensen vindt staan of die meer tot de verbeelding spreken, zoals mensapen, honden en olifanten, doet men (althans op dit moment) niet extra pijn of veroorzaakt men niet expres leed (behalve dan het leed van leven in gevangenschap). Knaagdieren daarentegen, de proefratten en -muizen, worden juist expliciet stress en leed aangedaan, zodat de wetenschappers niet hoeven te wachten tot er een knaagdier in de stress verkeert, maar meteen kunnen kijken of een soortgenoot hen gaat helpen. En om naar de onderliggende oorzaken voor empathisch gedrag te kunnen kijken, veroorloven wetenschappers zich om ook allerlei lichamelijk en hersen-onderzoek bij de knaagdieren uit te voeren, op zoek naar de verklarende chemische stoffen die bij empathie een rol spelen. Chimpansees of honden zou men tegenwoordig echter geen elektrische schokken meer geven of ze opzettelijk in water laten spartelen. We zien hier een al veel langer bekend verschijnsel waarbij er in de wetenschap een moreel onderscheid wordt gehanteerd tussen mensapen, honden en andere tegenwoordig meer intelligent geachte dieren aan de ene kant, en aan de andere kant dieren die al lang “ingeburgerd” zijn in wetenschappelijk onderzoek, de ratten en muizen die als proefdier worden ingezet. Bij de eerste groep houdt men zich in bij wat men het dier aandoet, bij de laatste groep veroorlooft men zich van allerlei dieronvriendelijks. Iets wat mij zeer tegen de borst stuit. Binnen het dierlijke egalitarisme wat ik voorsta, pleit ik voor een gelijkheid tussen alle dieren die bewustzijn hebben (in de zin dat ze positieve of negatieve ervaringen kunnen beleven). Ratten en muizen zijn voor mij dan ook niet minder moreel belangrijk dan mensapen en honden. Ook knaagdieren zijn intelligente en voelende wezens. En laat nou net dit nieuwe onderzoek van twee weken geleden zelfs aantonen dat woelmuizen in staat zijn tot empathie in de vorm van troostgedrag! Allemaal reden genoeg om ze niet meer als proefdier te gebruiken, lijkt mij.

Gebrek aan empathie in empathie onderzoek

800px-Lab_mouse_mg_3244 De onderzoekers die ratten en muizen gebruiken in empathie onderzoek en daarbij de knaagdieren allerlei vormen van stress toebrengen kan men dan ook typeren als gebrekkig in hun eigen empathie ten opzichte van hun proefdieren. Misschien voelen deze wetenschappers soms wel iets van medelijden of empathie jegens hun proefratten en -muizen, maar hun empathische respons wordt blijkbaar gedoofd door de gedachte dat de mens het moreel belangrijkste wezen is en dat dieren als ratten en muizen terecht als proefdier ten dienste staan van de mens en daarbij van groot nut kunnen zijn in het ontdekken van allerlei belangrijks. Het is het aloude vraagstuk van de rechtvaardiging al dan niet van het gebruik van niet-menselijke dieren als proefdier. Wat mij betreft zien we hier gewoon een vorm van speciesisme: discriminatie op basis van de diersoort waartoe men behoort, waarbij het ene dier, de mens, moreel belangrijker is dan alle andere dieren. Maar misschien moeten we niet wanhopen. Het feit dat er in de wetenschap meer en meer aandacht komt voor zaken als empathie en andere vormen van vriendelijk gedrag bij niet-menselijke dieren leidt er langzaamaan toe dat wetenschappers en ook de rest van de maatschappij meer en meer gaan nadenken over de morele positie van dieren. Zo is er nu een lijst van dieren die troostgedrag vertonen en die lijst wordt elk jaar langer. Troost en empathie zijn nu geen zaken meer die men alleen menselijk kan noemen, maar zien we nu wetenschappelijk vastgesteld bij uiteenlopende dieren, van chimpansees tot en met ratten. Deze wetenschappelijke kennis zal er hopelijk ooit toe bijdragen dat we ons als mensen empathisch zullen gedragen jegens elk wezen wat in staat is pijn of stress te voelen. En zal dan uiteindelijk het einde van het proefdiertijdperk inluiden.

Op zaterdag 13 februari organiseer ik aan de Vrije Universiteit Amsterdam de Dierlijke Winterlezing “Theory of Mind en empathie bij dieren.” Tijdens deze lezing zal ik ingaan op het onderzoek naar empathie bij dieren en zal ook het onderzoek worden behandeld in hoeverre dieren elkaar ook andere mentale toestanden toeschrijven zoals waarneming (zien en horen), het hebben van intenties of doelen, en het hebben van kennis (weten).

Esteban Rivas, Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap, Amsterdam, 2 februari 2016.

Dierlijke Winterlezingen 2016

december 11, 2015 door estebanrivas

Deze winter organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW in januari, februari en maart vier Dierlijke Winterlezingen. Tijdens deze lezingen zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de volgende onderwerpen behandelen: de intelligentie van vogels; Theory of Mind en empathie bij dieren; bewustzijn, gevoelens en emoties bij dieren; en een inleiding tot de dierethiek. De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over de intelligentie van vogels, over empathie bij dieren en het toeschrijven van mentale toestanden aan een ander, over het bewustzijn, de gevoelens en emoties van honden en allerlei andere dieren, en die meer kennis willen verkrijgen en willen nadenken over dierethiek. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 uur ’s middags en gaan door tot 16.30 uur en worden gegeven in het Hoofdgebouw van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zoals gebruikelijk zullen de lezingen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder vindt U de beschrijving van de vier lezingen met vervolgens de praktische informatie over hoe U zich kunt aanmelden voor 1 of meerdere van deze Dierlijke Winterlezingen.

Dierlijke Winterlezing 1, zaterdag 30 januari 2016: De intelligentie van vogels

10518682_10153310063319535_3861542577144503613_n In deze lezing bespreekt dr. Esteban Rivas wat er uit de resultaten is gekomen van intelligentie-onderzoek met vogels. Lange tijd werd gedacht dat vogels domme dieren zijn omdat ze geen hersenschors of cortex bezitten zoals alle zoogdieren. Ook waren duiven de favoriete proefdieren van de behavioristen (omdat ze makkelijk te houden zijn), maar die conditioneerden de duiven alleen maar en zagen ze als stimulus-respons automaten. Met de cognitieve revolutie eind jaren ’60-70 van de vorige eeuw kwam er in de psychologie en biologie weer meer aandacht voor de intelligentie of cognitie van dieren. Sindsdien zijn er allerlei nieuwe ontdekkingen gedaan over de intelligentie van vogels en zien we de afgelopen decennia heel veel nieuwe studies met bijvoorbeeld kraaiachtigen en papegaai-achtigen. De volgende onderwerpen zullen in de lezing aan bod komen: De hersenen van vogels. Taalonderzoek met Alex en andere grijze roodstaartpapegaaien die menselijke woorden kunnen leren uitspreken en correct gebruiken. Basale intelligentie: welke vogels snappen object permanentie, het besef dat een voorwerp of een persoon blijven bestaan ook al zijn die even niet waarneembaar. Welke concepten snappen duiven? Hebben ze een concept van “mens” en van “duif”? En kunnen ze zelfs schilderijen van impressionisten onderscheiden van de werken van abstracte kunstenaars? Hebben vogels een concept van “gelijk” en “verschillend”? Hoe leren vogels de vogelzang en wat drukken vogels uit met hun verschillende roepen? Hoe goed is het geheugen van vogels? Kunnen kraaien zich herinneren welke mens hen jaren geleden ving om hen te ringen? Kunnen vogels zichzelf herkennen in een spiegel? Hoe goed is de ruimtelijke cognitie van vogels? En hoe slim zijn ze als het gaat om fysieke voorwerpen, werktuigen en allerlei ingewikkelde apparaten waar ze voer uit moeten halen? Kunnen vogels handelingen van anderen imiteren? En wat zien we aan Theory of Mind bij vogels: het toeschrijven van mentale toestanden als zien, willen of weten aan een ander? Bedriegen kraaiachtigen elkaar als ze merken dat een ander aanwezig is bij het verstoppen van voedsel? En rouwen vogels als een dierbare overlijdt?

Dierlijke Winterlezing 2, zaterdag 13 februari 2016: Theory of Mind en empathie bij dieren. Winterlezing Theory of Mind en empathie 13 februari 2016

10734000_10153277542514535_4461297390068895646_n Hoe denkt een dier over een ander dier? Kan een dier zich een idee vormen dat een ander dier mentale toestanden heeft, zoals zien, horen, willen en weten? Of kan een niet-menselijk dier zich daar geen voorstelling van maken en letten dieren alleen op het gedrag van een ander? In de wetenschap vindt de afgelopen 20 jaar veel nieuw onderzoek plaats waarbij wordt bestudeerd in hoeverre dieren elkaar mentale toestanden toeschrijven en of dieren een Theory of Mind hebben, d.w.z. of ze een idee hebben van de ‘mind’ of het weten en de kennis van een ander dier. Daarnaast vinden er nieuwe studies plaats naar wat dieren van elkaars emoties begrijpen en in hoeverre ze in staat zijn tot empathie: het zich kunnen inleven in de emoties van een ander. In deze nieuwe lezing zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas uitgebreid ingaan op het onderzoek over deze bijzonder interessante onderwerpen. We behandelen ingenieuze studies die bekijken in hoeverre dieren snappen wat voor intenties een ander dier heeft, of ze letten op het zien of horen van een ander, en of ze rekening houden met wat een ander wel of niet weet. Letten dieren er bijvoorbeeld op dat een ander hen kan zien als ze visuele communicatieve signalen produceren? Welke dieren snappen wat een mens bedoelt als deze ergens naar wijst? Houden dieren zich stil en verborgen als ze iets stiekem willen doen? In hoeverre bestaat er bedrog bij dieren? Wat voor beschermingstactieken gebruiken kraaiachtigen als ze voedsel verbergen en geeft hun handelen daarbij aan dat ze hun soortgenoten mentale toestanden als “zien” en “weten” toeschrijven? En wat zien we aan empathie en prosociaal gedrag bij dieren? Helpen dieren elkaar op een gerichte manier, waarbij ze het perspectief en de nood van een ander goed begrijpen? Troosten ze elkaar? Bevrijden ratten elkaar als ze vastzitten? Allerlei dieren zullen aan bod komen: van mensapen, dolfijnen, olifanten, honden, ratten tot kraaiachtigen.

Dierlijke Winterlezing 3, zaterdag 20 februari 2016: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Kunnen dieren dromen?

Tijdens deze lezing gaat dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om positieve en negatieve dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Hoe belangrijk is affectie en liefde in het leven van dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Dierlijke Winterlezing 4, zaterdag 19 maart 2016: Inleiding tot de dierethiek.

Hoe moeten we met onze mededieren omgaan?

Tijdens deze lezing zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. TomRegan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En tenslotte het biocentrisme en de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesisme, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken? De deelnemers aan deze lezing kunnen vantevoren hun morele dilemma’s of vraagstukken toesturen waar zij in aanraking mee komen of vragen over hebben. Deze dilemma’s gaan dan gezamenlijk besproken worden waarbij we de verschillende stromingen uit de dierethiek zullen toepassen op de dilemma’s.

Voor wie? De Dierlijke Winterlezingen zijn bedoeld voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Daarnaast zijn ze ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Tijd. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 uur en eindigen om 16.30 uur, met halverwege een pauze.

Kosten. Deelname kost 40 euro per lezing.

Korting voor minder draagkrachtigen. Voor minder draagkrachtigen bestaat er een korting. Op vertoon van een studentenkaart (van alle opleidingen) of een Stadspas (of equivalente kaart van andere steden dan Amsterdam) betaalt men 20 euro per lezing.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegstuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie. U kunt zich opgeven voor alle lezingen of voor 1 of meerdere lezingen naar keuze.

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

Eerdere deelnemers aan deze lezingen waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden, katten, paarden, vogels en allerlei andere dieren; mensen met een hulphond; dierenartsen en dierenarts-assistenten (paraveterinairen); honden- en andere dierengedragstherapeuten en -gedragsdeskundigen; medewerkers en vrijwilligers van dierenorganisaties, hondenscholen, dierenasiels en dierenopvangcentra, dierenoppascentrales, en dierenambulances; hondentrainers en -instructeurs; mensen van de “dierenpolitie”; docenten dieropleidingen; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, diermanagement, Dier- en Veehouderij, Animal Sciences, Eco & Wildlife, agro- en biotechnologie, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder dieren die hun kennis over dieren wilden vergroten.

Eerdere deelnemers over deze lezingen:

“De lezingen hebben onze blik verruimd met kennis, wetenschap en liefde voor alles wat leeft in onze omgeving en de wereld.”

“Verbazing elke keer weer over de intelligentie, emoties en bewustzijn van vele dieren, waardoor ik in het dagelijkse leven anders naar de wereld kijk dan vóor de lezingen. Ik heb veel nieuwe inzichten gekregen over dieren die mij heel waardevol zijn.”

“De lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren” heeft mij enorm gepakt en verwonderd.”

“Ik vond het een zeer boeiende lezing en heb er veel van opgestoken.”

“De lezingen die Esteban Rivas geeft over dieren vind ik uniek in Nederland, qua inhoud en onderwerpen.”

“U vertelt zeer aangenaam en respectvol over dieren en vanuit een enorme kennis, ik heb het als zeer aangenaam ervaren. De inhoud was zo interessant dat ik nog veel langer had willen luisteren en ervaren.”

“U brengt zoveel plezier en mooie aandacht voor de dieren om ons heen.”

Cursus “De intelligentie van honden”

december 11, 2015 door estebanrivas

Eind februari en begin maart 2016 organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap weer de populaire cursus “De intelligentie van honden” aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden en bestaat uit twee cursusdagen van 5 uur op zaterdagen 27 februari en 5 maart 2016.

Beschrijving cursus:

EstebanenhondFaith De afgelopen 20 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Tijdens deze cursus zal psycholoog en filosoof dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 2 cursusdagen, die ook afzonderlijk te volgen zijn.

Cursusdag 1. Zaterdag 27 februari 2016.

Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. De domesticatiegeschiedenis van honden. Begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek.

Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van honden en andere dieren. Bespreking van Charles Darwin, Pavlov, Thorndike, Lloyd Morgan, het behaviorisme en de cognitieve revolutie in de vergelijkende psychologie en ethologie. Wie waren de voorouders van honden? De zintuigen van de hond: informatiekanalen van kennis. Hoe heeft de domesticatie van honden plaatsgevonden? Hebben wolven zichzelf eigenlijk gedomesticeerd tot honden? Wat voor implicaties heeft het langlopende experiment met tamme zilvervossen voor de domesticatie van honden? En wat betekent de domesticatiegeschiedenis voor de gerichtheid van honden op mensen en het begrijpen van menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? Wat zijn de resultaten van het taalonderzoek met honden? Wonderhonden uit het begin van de 20e eeuw en de lessen van het paard Slimme Hans. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen?

Cursusdag 2. Zaterdag 5 maart 2016.

Onderwerpen: De (intentionele) communicatie van honden. Begrip van het zien, horen en weten van mensen. Fysieke intelligentie. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking, empathie en rouw.

Omschrijving: Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Letten ze daar op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Wat snappen honden van natuurkundige wetten als de zwaartekracht? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?

Cursusboek:

Cursusboek “De intelligentie van honden”

Bij deze cursus gebruiken we als cursusboek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare & Vanessa Woods. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, in 2013 verschenen en geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Het boek bevat het meest recente overzicht over de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Tijdens de cursus gelden per cursusdag een aantal hoofdstukken uit dit boek als voorbereiding. De cursisten kunnen deze hoofdstukken dan vantevoren lezen en daarbij vragen noteren, zowel over de tekst als men iets niet snapt, als over de inhoud, wanneer men een discussievraag heeft. Deze vragen kunnen dan op de cursus zelf worden gesteld en gezamenlijk behandeld worden. Men kan echter ook de cursus volgen zonder het cursusboek te hebben gelezen, aangezien dr. Rivas de belangrijkste materie uit het boek in de vorm van een samenvatting zal presenteren. Het ISBN nr van het boek is: 9789026323980 en is uitgegeven bij Ambo/Anthos in Amsterdam.

Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten (diegenen aangesloten bij stichting Alpha krijgen er punten permanente educatie voor). Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn. Alle deelnemers krijgen na afloop een certificaat van deelname.

Kosten. Deelname aan de volledige cursus kost 100 euro. Deze cursus wordt een paar keer jaar georganiseerd. Men kan dan ook alleen deelnemen aan 1 van de 2 cursusdagen en de ontbrekende cursusdag later in het jaar volgen. Deelname aan een afzonderlijke cursusdag kost 50 euro.

Data en tijden. De cursus bestaat uit twee zaterdagen: 27 februari en 5 maart 2016. Elke cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Gratis parkeren is mogelijk op de Gustav Mahlerlaan en de A.J. Ernstlaan.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die gewoon hun kennis over honden wilden vergroten.

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.” “Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”

“Ik heb met veel plezier en interesse de twee cursusdagen bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”

“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”

“De Wijsheid van Honden, wat een ontzettend leuk en interessant boek!”

“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”

Programma September en Oktober 2015

augustus 5, 2015 door estebanrivas

Het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap organiseert in september en oktober weer een interessant programma over de intelligentie, het bewustzijn, de gevoelens en emoties van dieren. Hieronder vindt U het overzicht, met links naar verdere informatie over de betreffende evenementen. Alle evenementen vinden plaats op de zaterdag en worden gehouden in het Hoofdgebouw van de Vrije Universiteit Amsterdam. Het programma staat open voor iedere belangstellende die diens kennis over dieren wil vergroten.

CURSUS “DE INTELLIGENTIE VAN HONDEN”

Voor de laatste keer dit jaar zal begin september de cursus “De intelligentie van honden” worden georganiseerd voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden. Tijdens deze cursus gaan we uitgebreid in op alle recente en boeiende studies naar de intelligentie of cognitie van honden. Van sociale tot fysieke intelligentie. Als cursusboek gebruiken we De wijsheid van honden van dr. Brian Hare. De cursus bestaat uit 2 cursusdagen en vindt plaats op zaterdagen 5 en 12 september 2015. De cursusdagen beginnen om 11.30 en eindigen om 16.30 uur. Kosten bedragen 100 euro voor de volledige cursus van 2 dagen of 50 euro per afzonderlijke cursusdag. Studenten met studentenkaart betalen 50 euro voor de volledige cursus of 25 euro per afzonderlijke cursusdag. Klik hier voor meer informatie over de inhoud van de cursus en hoe U zich kunt aanmelden.

DIERLIJKE HERFSTLEZINGEN

Eind september en in oktober worden er drie Dierlijke Herfstlezingen georganiseerd. De lezingen gaan over de volgende onderwerpen.

Zaterdag 26 september 2015: Bewustzijn en emoties bij dieren. Een overzicht van de discussie over bewustzijn bij dieren en van wetenschappelijk hersenen- en gedragsonderzoek m.b.t. gevoelens en emoties bij dieren.

Zaterdag 10 oktober 2015: Theory of Mind en empathie bij dieren. Wat snappen honden en andere dieren van de mentale toestanden van een ander, zoals zien, horen en weten? En wat zien we aan empathie en prosociaal gedrag bij honden en andere dieren?

Zaterdag 17 oktober 2015: Inleiding tot de dierethiek. Introductie tot de belangrijkste stromingen in de dierethiek: hoe moeten we met andere dieren omgaan?

De Dierlijke Herfstlezingen worden gegeven op een zaterdagmiddag, van 12.30 tot 15.30 uur. Kosten voor deelname zijn 40 euro per lezing en 20 euro voor studenten met een studentenkaart. Klik hier voor meer informatie over de inhoud van de Dierlijke Herfstlezingen en hoe U zich kunt aanmelden.

KINDERCOLLEGE “DIEREN KUNNEN OOK DENKEN EN VOELEN”

Op zaterdag 3 oktober 2015, de dag vóor Dierendag, zal voor de derde keer een speciaal college worden georganiseerd voor kinderen in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar met volwassen begeleiding. De titel is “Dieren kunnen ook denken en voelen” en bestaat uit een vrolijk overzicht van wat de wetenschap allemaal heeft ontdekt over de intelligentie en het gevoelsleven van alle dieren. Van de slimheid van honden tot de emoties in de gezichtsuitdrukkingen van mensapen. Het college begint om 12.30 en eindigt om 14.30 uur. Kosten voor deelname zijn 7,50 euro per kind en 12,50 euro per volwassene. Klik hier voor meer informatie over het kindercollege en om U aan te melden.

Cursussen voor mensen van 50 jaar en ouder

Psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas geeft dit najaar ook nog 3 cursussen voor het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) aan universiteiten op verschillende locaties in het land. Let op: Alleen mensen van 50 jaar en ouder kunnen zich hiervoor inschrijven.

Voor Hovo Leeuwarden zal dr. Rivas de uitgebreide cursus “De wetenschappelijke studie naar de cognitie van dieren. Van slimme vogels en knappe apen” geven, waarbij U een overzicht zult krijgen van meer dan 100 jaar onderzoek naar de intelligentie van alle dieren, van ongewervelden, honden, katten tot en met mensapen. Deze cursus vindt plaats in 8 colleges op de donderdagmiddag, van 24 september t/m 19 november.

Voor Hovo Alkmaar zal Esteban Rivas de cursus “De intelligentie van honden” geven in 4 colleges op de dinsdagmiddag, van 6 oktober t/m 3 november.

Voor Hovo Brabant lokatie Eindhoven zal hij ook de cursus “De intelligentie van honden” geven, daar in 5 colleges, ook op de dinsdagmiddag, van 17 november t/m 15 december.

Klik hier voor meer informatie over deze Hovo cursussen en hoe U zicht daarvoor kunt aanmelden.

Tot ziens deze Herfst!

Dierlijke Herfstlezingen 2015

juni 18, 2015 door estebanrivas

Deze herfst organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW in september en oktober drie Dierlijke Herfstlezingen. Tijdens deze lezingen zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de volgende onderwerpen behandelen: bewustzijn, gevoelens en emoties bij dieren; Theory of Mind en empathie bij dieren; en een inleiding tot de dierethiek. De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over het bewustzijn, de gevoelens en emoties van honden en allerlei andere dieren, over empathie bij dieren en het toeschrijven van mentale toestanden aan een ander, en die meer kennis willen verkrijgen en willen nadenken over dierethiek. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 uur ’s middags en gaan door tot 16.30 uur en worden gegeven in het Hoofdgebouw van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zoals gebruikelijk zullen de lezingen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder vindt U de beschrijving van de drie lezingen met vervolgens de praktische informatie over hoe U zich kunt aanmelden voor 1 of meerdere van deze Dierlijke Herfstlezingen.

Dierlijke Herfstlezing 1, zaterdag 26 september 2015: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Kunnen dieren dromen?

Tijdens deze lezing gaat dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat tenminste alle zoogdieren en ook vogels allemaal een aantal hersencentra voor dezelfde emotionele systemen delen. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van honden en allerlei andere dieren. Wat voor emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? Hoe belangrijk is affectie en liefde in het leven van dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? En wat voor overeenkomsten bestaan er tussen mensen en andere dieren wat betreft het hebben van veranderde bewustzijnstoestanden, zoals dromen en het onder invloed zijn van psychofarmaca en drugs?

Dierlijke Herfstlezing 2, zaterdag 10 oktober 2015: Theory of Mind en empathie bij dieren.

Hoe denkt een dier over een ander dier? Kan een dier zich een idee vormen dat een ander dier mentale toestanden heeft, zoals zien, horen, willen en weten? Of kan een niet-menselijk dier zich daar geen voorstelling van maken en letten dieren alleen op het gedrag van een ander? In de wetenschap vindt de afgelopen 20 jaar veel nieuw onderzoek plaats waarbij wordt bestudeerd in hoeverre dieren elkaar mentale toestanden toeschrijven en of dieren een Theory of Mind hebben, d.w.z. of ze een idee hebben van de ‘mind’ of het weten en de kennis van een ander dier. Daarnaast vinden er nieuwe studies plaats naar wat dieren van elkaars emoties begrijpen en in hoeverre ze in staat zijn tot empathie: het zich kunnen inleven in de emoties van een ander. In deze nieuwe lezing zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas uitgebreid ingaan op het onderzoek over deze bijzonder interessante onderwerpen. We behandelen ingenieuze studies die bekijken in hoeverre dieren snappen wat voor intenties een ander dier heeft, of ze letten op het zien of horen van een ander, en of ze rekening houden met wat een ander wel of niet weet. Letten dieren er bijvoorbeeld op dat een ander hen kan zien als ze visuele communicatieve signalen produceren? Welke dieren snappen wat een mens bedoelt als deze ergens naar wijst? Houden dieren zich stil en verborgen als ze iets stiekem willen doen? In hoeverre bestaat er bedrog bij dieren? Wat voor beschermingstactieken gebruiken kraaiachtigen als ze voedsel verbergen en geeft hun handelen daarbij aan dat ze hun soortgenoten mentale toestanden als “zien” en “weten” toeschrijven? En wat zien we aan empathie en prosociaal gedrag bij dieren? Helpen dieren elkaar op een gerichte manier, waarbij ze het perspectief en de nood van een ander goed begrijpen? Troosten ze elkaar? Bevrijden ratten elkaar als ze vastzitten? Allerlei dieren zullen aan bod komen: van mensapen, dolfijnen, olifanten, honden, ratten tot kraaiachtigen.

Dierlijke Herfstlezing 3, zaterdag 17 oktober 2015: Inleiding tot de dierethiek.

Tijdens deze lezing zal dr. Rivas een overzicht geven van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologische ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijkt. En tenslotte het biocentrisme en de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer. Vragen die hierbij behandeld zullen worden zijn o.a.: Is het hebben van zelfbewustzijn van belang voor de manier waarop een dier behandeld dient te worden? Zijn sommige dieren vervangbaar? Wanneer is er sprake van speciesisme, discriminatie op grond van soort? Wat zijn de argumenten voor gelijkheid tussen alle dieren? Hebben alle levende wezens een inherente waarde? Wat moet je doen als je in een reddingsboot zit met 3 andere mensen en 1 hond en eentje moet overboord omdat de boot dreigt te zinken? De deelnemers aan deze lezing kunnen vantevoren hun morele dilemma’s of vraagstukken toesturen waar zij in aanraking mee komen of vragen over hebben. Deze dilemma’s gaan dan gezamenlijk besproken worden waarbij we de verschillende stromingen uit de dierethiek zullen toepassen op de dilemma’s.

Voor wie? De Dierlijke Herfstlezingen zijn bedoeld voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Daarnaast zijn ze ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Tijd. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 uur en eindigen om 16.30 uur, met halverwege een pauze.

Kosten. Deelname kost 40 euro per lezing. Studenten (met een studentenkaart) krijgen korting en betalen 20 euro per lezing.

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

Eerdere deelnemers over deze lezingen: “De lezingen hebben onze blik verruimd met kennis, wetenschap en liefde voor alles wat leeft in onze omgeving en de wereld.” “Verbazing elke keer weer over de intelligentie, emoties en bewustzijn van vele dieren, waardoor ik in het dagelijkse leven anders naar de wereld kijk dan vóor de lezingen. Ik heb veel nieuwe inzichten gekregen over dieren die mij heel waardevol zijn.” “De lezing “Bewustzijn en emoties bij dieren” heeft mij enorm gepakt en verwonderd.” “Ik vond het een zeer boeiende lezing en heb er veel van opgestoken.” “De lezingen die Esteban Rivas geeft over dieren vind ik uniek in Nederland, qua inhoud en onderwerpen.” “U vertelt zeer aangenaam en respectvol over dieren en vanuit een enorme kennis, ik heb het als zeer aangenaam ervaren. De inhoud was zo interessant dat ik nog veel langer had willen luisteren en ervaren.” “U brengt zoveel plezier en mooie aandacht voor de dieren om ons heen.”

Cursus “De intelligentie van honden”

juni 18, 2015 door estebanrivas

Voor de laatste keer dit jaar zal in september de cursus “De intelligentie van honden” worden gegeven aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden en bestaat uit twee cursusdagen van 5 uur op zaterdagen 5 en 12 september.

Beschrijving cursus:

Cursusdag 1. Zaterdag 5 september 2015.

Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. De domesticatiegeschiedenis van honden. Begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek.

Cursusdag 2. Zaterdag 12 september 2015.

Onderwerpen: De (intentionele) communicatie van honden. Begrip van het zien, horen en weten van mensen. Fysieke intelligentie. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking, empathie en rouw.

Omschrijving: Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Letten ze daar op bij de interactie met de mens? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Wat snappen honden van natuurkundige wetten als de zwaartekracht? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?

Cursusboek: Bij deze cursus gebruiken we als cursusboek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare & Vanessa Woods. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, in 2013 verschenen en geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Het boek bevat het meest recente overzicht over de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden. Tijdens de cursus gelden per cursusdag een aantal hoofdstukken uit dit boek als voorbereiding. De cursisten kunnen deze hoofdstukken dan vantevoren lezen en daarbij vragen noteren, zowel over de tekst als men iets niet snapt, als over de inhoud, wanneer men een discussievraag heeft. Deze vragen kunnen dan op de cursus zelf worden gesteld en gezamenlijk behandeld worden. Men kan echter ook de cursus volgen zonder het cursusboek te hebben gelezen, aangezien dr. Rivas de belangrijkste materie uit het boek in de vorm van een samenvatting zal presenteren. Het ISBN nr van het boek is: 9789026323980 en is uitgegeven bij Ambo/Anthos in Amsterdam.

Kosten. Deelname aan de volledige cursus kost 100 euro. Studenten met een studentenkaart betalen 50 euro. Deze cursus wordt een paar keer jaar georganiseerd. Men kan dan ook alleen deelnemen aan 1 van de 2 cursusdagen en de ontbrekende cursusdag later in het jaar volgen. Deelname aan een afzonderlijke cursusdag kost 50 euro en 25 euro voor studenten.

Data en tijden. De cursus bestaat uit twee zaterdagen: 5 en 12 september. Elke cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

Eerdere deelnemers over deze cursus:

“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.”

“Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”

“Ik heb met veel plezier en interesse de twee cursusdagen bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”

“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”

“De Wijsheid van Honden, wat een ontzettend leuk en interessant boek!”

“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”

Mensen van 50 jaar en ouder: De cursus hierboven van begin september is toegankelijk voor mensen van alle leeftijden. Dr. Rivas zal deze cursus in de vorm van 4 colleges dit najaar echter nog 2x geven voor het Hoger Onderwijs Voor Ouderen, wat alleen toegankelijk is voor mensen van 50 jaar en ouder. In oktober en november vindt deze cursus plaats voor HOVO Alkmaar en in november en december voor HOVO Brabant, lokatie Eindhoven. Klik hier voor meer informatie over deze HOVO cursussen.

Hovo cursussen zomer en najaar 2015

mei 20, 2015 door estebanrivas

Ook dit jaar geeft psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas weer meerdere cursussen voor het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) aan verschillende universiteiten in het land. Een aantal jaren geleden is het Hoger Onderwijs Voor Ouderen ontstaan om kwaliteitscursussen op universitair of hbo-niveau aan te bieden aan mensen van 50 jaar en ouder zodat zij zich verder kunnen ontwikkelen en ontplooien, onder het motto “Je bent nooit te oud om te leren.” In de afgelopen 5 jaar heeft Esteban Rivas met veel plezier cursussen voor deze doelgroep gegeven en is hij getroffen geraakt door de leergierigheid van deze mensen en de bijzondere situatie om zijn nieuwe kennis over te dragen aan mensen die soms ver in de tachtig zijn. Deze zomer en dit najaar zal Esteban Rivas 4 cursussen geven voor het HOVO onderwijs. In Groningen, Alkmaar en Eindhoven zal hij de cursus “De intelligentie van honden” geven. In Leeuwarden zal de cursus “De wetenschappelijke studie naar de cognitie van dieren” worden gegeven. Hieronder vindt U de omschrijving en de praktische details van deze cursussen.

Cursus “De intelligentie van honden”

Omschrijving: Al meer dan 15.000 jaar leven wij mensen samen met honden. Sinds 20 jaar vinden er aan allerlei universiteiten over de wereld nieuwe studies plaats naar de intelligentie van deze trouwe viervoeters. Daaruit blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. In deze cursus gaan we uitgebreid deze nieuwe studies naar de intelligentie of cognitie van honden behandelen. Als cursusboek gebruiken we het in 2013 verschenen boek De Wijsheid van Honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdier van Brian Hare van het Duke Canine Cognition Center. We zullen ingaan op o.a. de volgende vragen: Wat snappen honden van het zien, horen en weten van mensen? Hoe goed zijn ze in het begrijpen en interpreteren van onze communicatieve signalen, zoals wijzen en blikrichting? Wat voor rol speelt de domesticatiegeschiedenis van honden hierin? Hoeveel menselijke woorden kunnen honden begrijpen? Hoe groot is hun vermogen tot sociaal leren en zijn ze in staat tot imitatie? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen objecten? Met deze cursus krijgt U een goed overzicht van wat de wetenschap aan nieuwe ontdekkingen doet over de intelligentie van honden en zult U ook een beter beeld van honden krijgen.

Indeling colleges:

College 1: De domesticatie van honden en hun begrip van menselijke communicatieve signalen.
College 2: De communicatie van honden en taalonderzoek met honden.
College 3: Begrip door honden van het zien, horen en weten van mensen. De fysieke intelligentie van honden.
College 4: Sociale intelligentie: Sociaal leren en imitatie. Samenwerking en empathie.

Onderwijsvorm: hoorcolleges met veel beeldmateriaal en filmpjes en ruimte voor vragen en discussie.

Groningen Deze zomer zal deze cursus worden gegeven voor de Senioren Academie HOVO Groningen. De colleges zullen worden gegeven op een donderdagmiddag van 13.00 tot 15.00 uur aan de Rijksuniversiteit Groningen. De colleges vinden plaats op de volgende data: 25 juni, 2, 9 en 16 juli. De prijs voor deelname is 85 euro. U kunt zich nog tot 11 juni inschrijven voor deze cursus. Klik hier om U in te schrijven. Let op: Deze cursus is inmiddels volgeboekt, maar U kunt zich nog wel inschrijven voor de wachtlijst (mogen sommigen hun aanmelding nog annuleren). De inschrijving voor deze cursus op de onderstaande locaties is nog wel open.

Alkmaar Dit najaar zal deze cursus worden gegeven voor HOVO Alkmaar. De colleges zullen worden gegeven op een dinsdagmiddag van 13.15 tot 15.45 uur aan de Hogeschool Inholland Alkmaar. De colleges zullen plaatsvinden op de volgende data: 6, 13 en 27 oktober en 3 november. De prijs voor deelname aan de cursus is 120 euro. Klik hier om U in te schrijven.

Eindhoven Ook in Brabant zal de cursus “De intelligentie van honden” dit najaar worden gegeven voor HOVO Brabant in de lokatie Eindhoven. De colleges zullen worden gegeven op een dinsdagmiddag aan de Technische Universiteit Eindhoven. De cursus zal daar in 5 colleges worden gegeven op de volgende data: 17 en 24 november, 1, 8 en 15 december. De prijs voor deelname aan deze cursus is 135 euro. Klik hier om U in te schrijven.

Cursus “De wetenschappelijke studie naar de cognitie van dieren. Van slimme vogels en knappe apen” Omschrijving: De intelligentie of cognitie van dieren houdt de wetenschap al lange tijd bezig. Zo was Charles Darwin van mening dat veel dieren een behoorlijke intelligentie hebben en zag hij een continuïteit in mentale vermogens tussen mensen en andere dieren. De wetenschappelijke studie van dierlijke cognitieve vermogens heeft ook een onstuimige geschiedenis gehad. Men begon met onbetrouwbare anekdotes en maakte zich geregeld schuldig aan antropomorfisme: het toeschrijven van menselijke eigenschappen aan andere dieren. Daarna domineerde het behaviorisme de discussie met de stelling dat mentale vermogens niet wetenschappelijk te bestuderen zijn. Sinds de cognitieve revolutie in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw heeft het onderzoek naar de cognitie van dieren een hoge vlucht genomen en zijn er allerlei opzienbarende ontdekkingen gedaan over de intelligentie van allerlei dieren. Zo blijken honden uit te blinken in sociale intelligentie. De grote mensapen delen veel van onze cognitieve vermogens en hebben bijvoorbeeld een behoorlijk begrip van de waarneming, intenties en kennis van een ander. Onder de vogels blijken met name de kraaiachtigen en papegaaiachtigen slimme dieren te zijn die goed zijn in het oplossen van allerlei problemen. Maar ook over allerlei andere dieren die we vroeger als domme wezens zagen wordt door onderzoek steeds meer bekend. In deze cursus gaan we uitgebreid in op al het onderzoek naar de intelligentie van dieren, van ongewervelde dieren tot en met apen.

Indeling colleges:

Een gaai, behorend tot de familie van de kraaiachtigen.

College 1. Inleiding. Wat is intelligentie? Geschiedenis denken over en onderzoek naar dierlijke intelligentie. Descartes, Darwin, Romanes, Lloyd Morgan. Behaviorisme. Cognitieve revolutie. Presentatie belangrijkste huidige onderzoeksinstituten.
College 2. Cognitie in communicatie. Symbolen en taalonderzoek.
College 3. De relatie tussen hersenen en cognitie. Basale intelligentie: Object permanentie.
College 4. Concept formatie studies. Cognitie over de relaties tussen objecten. Geheugen en anticipatie. Herkennen van individuen. Zelfbewustzijn.
College 5. Quantitatieve cognitie: hoeveelheden onderscheiden. Ruimtelijke cognitie. Causale cognitie op fysiek gebied.
College 6. Werktuigen: gebruik en constructie. Sociaal leren en imitatie. Cultuur en samenwerking.
College 7. Sociale intelligentie. Theory of Mind: toeschrijven van mentale toestanden aan een ander: zien, horen, willen en weten.
College 8. Sociale intelligentie. Onderwijzen en begrip van false belief. Begrip van de emoties van een ander: empathie. Rouw.

Onderwijsvorm: hoorcolleges met veel beeldmateriaal en filmpjes en ruimte voor vragen en discussie. Deze cursus zal dit najaar voor de Seniorenacademie HOVO Groningen-Friesland-Drenthe gegeven worden aan de lokatie in Leeuwarden. De colleges zullen worden gegeven op een donderdagmiddag van 13.15 tot 15.00 uur aan de Stenden Hogeschool in Leeuwarden. De acht colleges zullen plaatsvinden op de volgende data: 24 september, 1, 8, 15 en 29 oktober, 5, 12 en 19 november. De prijs voor deelname aan de cursus is 156 euro. Klik hier om U voor deze cursus in te schrijven. De uiterste inschrijfdatum is 10 september 2015.

Tot ziens deze zomer in Groningen of dit najaar in Leeuwarden, Alkmaar of Eindhoven!

Cursus “De intelligentie van honden”

maart 2, 2015 door estebanrivas

Na grote belangstelling voor de cursus “De intelligentie van honden” afgelopen februari, wordt deze cursus opnieuw gegeven voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie van honden. De cursus bestaat uit twee cursusdagen van 5 uur op zaterdagen 30 mei en 6 juni.

Beschrijving cursus:

Hoe slim zijn honden?

Cursusdag 1. Zaterdag 30 mei 2015.

Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. De domesticatiegeschiedenis van honden. Begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek.

Cursusdag 2. Zaterdag 6 juni 2015.

Onderwerpen: De (intentionele) communicatie van honden. Begrip van het zien, horen en weten van mensen. Fysieke intelligentie. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking, empathie en rouw.

Omschrijving: Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Letten ze daar op bij de interactie met de mens? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Wat snappen honden van natuurkundige wetten als de zwaartekracht? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?

Data en tijden. De cursus bestaat uit twee zaterdagen: 30 mei en 6 juni. Elke cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.

Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.

← Terug

Bedankt voor je reactie. ✨

Dierlijke Lentelezingen 2015

maart 2, 2015 door estebanrivas

Deze lente organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap – IDFW weer vier Dierlijke lentelezingen. Tijdens deze lezingen zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas de volgende onderwerpen behandelen: de intelligentie van honden, de intelligentie van vogels, Theory of Mind en empathie bij dieren, en bewustzijn en emoties bij dieren. De lezingen zijn toegankelijk voor alle belangstellenden die hun kennis willen vergroten over de huidige wetenschappelijke stand van zaken over de intelligentie van honden en vogels, over empathie bij dieren en het toeschrijven van mentale toestanden aan een ander, en het bewustzijn en de emoties van honden en allerlei andere dieren. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 middags en gaan door tot 16.30 uur. Zoals gebruikelijk zullen de lezingen worden opgeluisterd door veel beeldmateriaal en leuke, boeiende filmpjes. Hieronder vindt U de beschrijving van de vier lezingen met vervolgens de praktische informatie over hoe U zich kunt aanmelden.

Dierlijke Lentelezing 1, zaterdag 11 april 2015: Recent onderzoek naar de intelligentie van honden.

De afgelopen 20 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan: het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), de afdeling Vergelijkende en Ontwikkelingspsychologie van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie van de Universiteit van Leipzig (Juliane Kaminski en Michael Tomasello), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Tijdens deze lezing zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. Centraal staan de thema’s sociale en fysieke intelligentie. Onderwerpen die aan bod zullen komen zijn o.a.: Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? In hoeverre begrijpen honden menselijke communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? Wat leren honden door sociale observatie, zijn ze in staat tot imitatie? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Wat is er uit taalonderzoek met honden voortgekomen, kunnen honden menselijke woorden begrijpen? Waaruit bestaat de fysieke intelligentie van honden, wat begrijpen ze van hun fysieke omgeving? Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? De lezing geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie.

Dierlijke Lentelezing 2, zaterdag 18 april 2015: De intelligentie van vogels

In deze lezing bespreekt dr. Esteban Rivas wat er uit de resultaten is gekomen van intelligentie-onderzoek met vogels. Lange tijd werd gedacht dat vogels domme dieren zijn omdat ze geen hersenschors of cortex bezitten zoals alle zoogdieren. Ook waren duiven de favoriete proefdieren van de behavioristen (omdat ze makkelijk te houden zijn), maar die conditioneerden de duiven alleen maar en zagen ze als stimulus-respons automaten. Met de cognitieve revolutie eind jaren ’60-70 van de vorige eeuw kwam er in de psychologie en biologie weer meer aandacht voor de intelligentie of cognitie van dieren. Sindsdien zijn er allerlei nieuwe ontdekkingen gedaan over de intelligentie van vogels en zien we de afgelopen decennia heel veel nieuwe studies met bijvoorbeeld kraaiachtigen en papegaaiachtigen. De volgende onderwerpen zullen in de lezing aan bod komen: De hersenen van vogels. Taalonderzoek met Alex en andere grijze roodstaartpapegaaien die menselijke woorden kunnen leren uitspreken en correct gebruiken. Basale intelligentie: welke vogels snappen object permanentie, het besef dat een voorwerp of persoon blijven bestaan ook al zijn die even niet waarneembaar. Welke concepten snappen duiven? Hebben ze een concept van “mens” en van “duif”? En kunnen ze zelfs schilderijen van impressionisten onderscheiden van de werken van abstracte kunstenaars? Hebben vogels een concept van “gelijk” en “verschillend”? Hoe leren vogels de vogelzang en wat drukken vogels uit met hun verschillende roepen? Hoe goed is het geheugen van vogels? Kunnen kraaien zich herinneren welke mens hen jaren geleden ving om hen te ringen? Kunnen vogels zichzelf herkennen in een spiegel? Hoe goed is de ruimtelijke cognitie van vogels? En hoe slim zijn ze als het gaat om fysieke voorwerpen, werktuigen en allerlei ingewikkelde apparaten waar ze voer uit moeten halen? Kunnen vogels handelingen van anderen imiteren? En wat zien we aan Theory of Mind bij vogels: het toeschrijven van mentale toestanden als zien, willen of weten aan een ander? Bedriegen kraaiachtigen elkaar als ze merken dat een ander aanwezig is bij het verstoppen van voedsel? En rouwen vogels als een dierbare overlijdt?

Dierlijke Lentelezing 3, zaterdag 9 mei 2015: Theory of Mind en empathie bij dieren.

Dierlijke Lentelezing 4, zaterdag 16 mei 2015: Bewustzijn en emoties bij dieren.

Kunnen dieren dromen?

Voor wie? De Dierlijke Lentelezingen zijn bedoeld voor alle mensen die geïnteresseerd zijn in dieren en hun kennis daarover willen vergroten. Daarnaast zijn ze ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die ik zal laten zien ondertiteld zijn.

Tijden. De lezingen duren 4 uur en beginnen om 12.30 uur en eindigen om 16.30 uur, met halverwege een pauze.

Kosten. Deelname kost 40 euro per lezing. Studenten (met een studentenkaart) krijgen korting en betalen 20 euro per lezing.

← Terug